پژوهشی در علوم قرآنی صفحه 40

القراات کلها علی اختلافها کلام اللّه لا مدخل لبشرفیها ((269)) )), ((همه قراات , کلام اللّه هستند و بشر در آن دخالت ندارد)). جواب این گروه از علما بحث دیگری می طلبد که روایات احرف سبعه بی سندهستند, افزون بر این که مفاد آنها ربطی به قراات قرا سبع ندارد که بطور خلاصه این بحث طرح شد گر چه ممکن است اهل سنت آن را نپذیرند, اما فقهای شیعه در اثربرداشت و اجتهاد از روایاتی که برخی از آنها در همین نوشتار اشاره شد, به این فتوارسیده اند البته با یک فرق عمده با فقهای اهل سنت ,و آن این که فقها شیعه هفت قرائت یا کمتر و یا بیشتر را قرآن نمی دانند بلکه قرآن را تنها یک قرائت می دانند به دیگرسخن فقها شیعه از بین چندین قرائت تنها یکی از آنها را قرآن می دانند نه همه قرائت هارا در عین حال بر اساس برخی ادله این فتوا را ابراز می کنند برخی به دلیل اجماع , برخی به دلیل تقیه و برخی به دلیل برداشت از روایاتی مانند: ((اقرؤوا کما یقرا الناس ))قرائت های گوناگون را اجازه می دهند البته همه این دلیل ها مخدوش می باشند و به آنهااشاره خواهد شد, بر این اساس پایه فتوای فقهای شیعه دلیلهای دیگر است ,در عین حال که این نکته را بر خلاف قاعده می دانند. شیخ الطایفه که از بزرگان فقه و تفسیر و کلام است می فرماید : در نزد اصحاب امامیه و روایات , این نکته محرز است که قرآن یکی است و بر یک پیامبر نازل شده است ,

اماعلت جواز قرائت های گوناگون به دلیل اجماع است :((غیر انهم اجمعوا علی جواز القراه بما یتداوله القرا )) ((270)) . طبرسی می فرماید:((والشایع فی اخبارهم ان القرآن نزل علی حرف واحد)), ((آنچه مطرح است در نزد امامیه این که قرآن بر یک حرف نازل شده است )). و می فرماید:((ان الظاهر من مذهب الامامیه انهم اجمعوا علی جواز القراه بماتتد اوله القرا بینهم ))((271)), ((اجماع امامیه برای این است که قرائت بر قرامشهور جایز است )). صاحب جواهر این نکته را ضروری مذهب عنوان می نماید:((ضروریه معروفیه مذهبنا بان القرآن نزل بحرف واحد))((272)), ((این امر ضروری مذهب امامیه است که قرآن بر یک حرف نازل شده است )). صاحب مدارک می فرماید:((لا یخفی ان القراه عندنا نزلت بحرف واحد ((273)) )),((در نزد امامیه قرائت بر یک حرف نازل شده است )). صاحب حدایق می فرماید , جواز قرائت های گوناگون به دلیل قرآن بودن آنهانیست , بلکه به جهت تقیه و طلب اصلاح بین مسلمانان است و قرآن که از رسول اللّه (ص ) ثابت است , یک قرائت بیشتر ندارد:((جواز القراه لنا تلک القراات رخصه وتقیه وان کانت القراه الثابته عنه (ص ) انما هی واحده ((274)) )), ((تجویز قراآت گوناگون را به لحاظ تقیه بر ما اجازه داده اند,گرچه قرائتی که از رسول اللّه (ص ) ثابت است یکی بیش نیست )). آیه اللّه خوئی بعد از این که قرائت های گوناگون را خلاف قاعده می داند می فرماید : بااین حال از این قاعده عدول می کنیم به خاطر سیره قطعیه که متصل به اصحاب ائمه (ع )می شود:((لجریان السیره القطعیه

من اصحاب الائمه (ع )علی ذلک فان اختلاف القراات امرشایع ذایع بل کان متحققا بعد عصرالنبی (ص ) )) ((275)). بر این اساس فقهای شیعه در عین حال که قرائت های متفاوت ر ااجازه می دهند آن راخلاف اصل و قاعده می دانند و به دلیل خاص از قاعده اصلی عدول نموده اند.

نقد و بررسی

دلیلهایی که این گروه از فقهای ارجمند شیعه عنوان می فرمایند, به دلایلی موردپذیرش نمی تواند باشد. نخست اینکه اجماعی که استناد شده ,تحقق ندارد. دو دیگر اینکه : مسئله اجتهادی است , در مورد آن دهها روایت مستند و ضعیف وجود دارد و اجماع اگر هم تحقق داشته باشد مدرکی خواهد بود. سه دیگر اینکه : سیره مستمر و متصل به زمان ائمه (ع ) و یا رسول اللّه (ص ) امری غیرقابل پذیرش است به چه دلیل این سیره به زمان ائمه (ع )متصل می شود؟ ! در موردقراات سبع کدام سیره تحقق دارد ؟

! شما که قراات سبع را جایز می دانید چگونه حتی احتمال آنها را در زمان ائمه (ع )می پذیرید, در حالی که در بحث های قبلی به اثبات رسدکه مطرح شدن قرائت قرا سبع به اوایل قرن چهارم مربوط می شود, حتی به زمان ائمه (ع )نمی توان آنها را استناد کرد تا چه رسد به زمان رسول اللّه (ص ). چهار دیگر اینکه : برداشت ها از:(اقروا کما یقرا الناس ) مبنی بر اینکه این گونه قرائت ها متداول بوده اند و امام به همان قرائت ها ارجاع می دهد نیز مخدوش است , زیرااین قرائت ها در هیچ زمان متداول نبودند, (اقروا

کما یقرا الناس ) یعنی همانند قرائت عمومی متواتر و متداول بین مردم که یک قرائت بیش نیست قرائت کنید, نه قرائت های متفاوت برداشت جواز قراات از این گونه روایات بی اطلاعی از تطور قراات گوناگون است یک فقیه آگاه به این موضوع هیچ گاه این گونه فتوا نخواهد داد لذا دلیلی وجودندارد که از قاعده اولی بر گشته , بر خلاف آن فتوا صادر شود بر این اساس قاعده اولیه اقتضا می کند یک قرائت بیشتر صحیح نباشد دلیل عقلی , و نیز روایات نبوی (ص ) وآثار اهل بیت (ع ) و سیره مسلمانان همه هماهنگ هستند و یک پیام را ندا می دهند که یک قرائت بیشتر صحیح نیست .

قرائت عاصم

در بحث قرائت همواره سخن از قرائت عاصم است در کتاب های علوم قرآنی شیعه و اهل سنت و نیز کتاب های فقهی همواره معتبرترین و معتمدترین قرائت , قرائت عاصم شناخته شده است قرائت ایشان چه ویژگی دارد که ملاک قرائت قرار می گیرد؟

. در پاسخ این سؤال می توان گفت بر اساس فضای سخن این نوشتار و هر کسی که این شیوه را در پیش گیرد, برای قرائت فرد عاصم یا غیر عاصم هیچ گونه امتیازی نمی بیند, زیرا ملاک اصلی تواتر قرائت است و در تواتر, فرد هیچ گونه تاثیری ندارد, وقرائت او نمی تواند معتمد باشد از نظر فقهی هم قرائت عاصم که توسط راویان ایشان نقل شده اعتبار فقهی نمی تواند داشته باشد, زیرا عاصم قرائت خود را با سه واسطه درعرض هم از علی بن ابی طالب (ع ) گرفته است یکی ابو عبد الرحمن