پژوهشی در علوم قرآنی صفحه 65

احسان

نه تنها عدالت مد نظر

قرآن است بلکه قرآن حتی نسبت به دیگران یعنی آنان که مسلمان نیستند, احسان را روا می دارد و می فرماید نسبت به آنها احسان و نیکی نمایید,(لا ینهیکم اللّه عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین ولم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم وتقسطوا الیهم ان اللّه یحب المقسطین )((452)), ((با آنان که علیه دین شما در جنگ نیستند و شما را از وطن خود آواره نکرده اند (منظور کفار می باشد) مانعی ندارد که باآنان به نیکی و احسان برخورد کنید و عدالت را در مورد آنها رعایت نمایید)). این چند اصل (حسن معشرت , پایبندی به پیمانها, رعایت عدالت ,احسان ) در روابطمیان تمام انسانها باید ملاحظه شود, از اصول و معیارها و حقوق بین المللی است که قرآن آنها را تدوین کرده و همواره پایبند به آنها است اگر برخی از این اصول مانندحسن معاشرت کلی باشد سه اصل دیگر, اصول استراتژیک قرآن در روابط سیاسی است که موضع قرآن ایجاد روابط مسالمت آمیز و رعایت اصل حسن معاشرت است بامحور قراردادن اصل رعایت حقوق انسانی ,جهانی بودن پیام قرآن آشکارا تثبیت می شود زیرا چنین مسلکی توان مدیریت جهانی را خواهد داشت , زیرا با پذیرش این اصول تمام گروه های مختلف جامعه جهانی که از نظر ایده و دین مختلف باشند تحت پوشش قرار خواهند گرفت . ایجاد روابط با گروه ها و ملت ها و دولت ها اصل ثابت است و بر اساس تفاهم عمومی و مسالمت و همزیستی شکل می گیرد چون مرام ها و گروه ها در موضع گیری خودیکسان نیستند موضع قرآن هم در برابر آنها یکسان

نیست لذا در کنار اصول یاد شده معیارهای دیگری نیز مورد توجه است که در ایجاد روابط باید به طور دقیق مورد توجه قرار بگیرد اسلام و قرآن در این رابطه ارائه گر رهنمودهایی است که بر اساس عقیده های متفاوت طرف اتخاذ می شود. در محدوده جامعه اسلامی معیارهای همچون ایمان و تشکل و صبر و پایداری مورد توجه است اما نسبت به خارج از حوزه اسلامی موضع گیری قرآن بر اساس تفاوت موضع گیری دیگران است قرآن مردم خارج از حوزه اسلامی را به دو گروه عمده تقسیم می کند: مشرک و اهل کتاب البته این دو گروه در دشمنی و عداوت با اسلام همانند نیستند, (لتجدن اشد الناس عداوه للذین آمنوا الیهود والذین اشرکوا ولتجدن اقربهم موده للذین آمنوا الذین قالو انا نصاری )((453)), ((سخت ترین دشمن نسبت به مسلمانان یهود و مشرکان می باشند در صورتی نزدیک ترین گروه ها در مهرورزی به مسلمانان مسیحیان هستند)). ملاحظه می کنید بین دو گروه از اهل کتاب (یهود و مسیحیت )تا چه اندازه تفاوت وجود دارد یکی اشد الناس عداوه است , دیگری اقرب الناس موده است مشرکان هم مانند اهل کتاب به معاند و غیر معاند تقسیم می شوند. روابط سیاسی و اجتماعی قرآن با این گروه ها بر اساس موضع گیری متفاوت آنهاست و باید اصولی مورد توجه قرار گیرد که ایجاد روابط با بیگانگان باعث تمایل و جذب آنها به حق شود افزون بر این همواره این خطر را هشدار می دهد که ایجاد روابط بابیگانگان نباید جهت منفی داشته باشد که هویت جامعه و امت اسلامی را تهدید کند

که به شرح چند اصل و یا استراتژی در این زمینه می پردازیم .

دوستی با کفار!.

در ایجاد روابط با کفار و حتی اهل کتاب باید روابط به نوعی باشد که موجب دوستی با آنها نشود ایجاد رابطه غیر از پیمانهای مودت و دوستی است , پیمان دوستی خطرخوپذیری را به صورت جدی در پی دارد قرآن در عین حال که اصل را بر ایجاد روابط و معاشرت انسانی می داند از بستن پیمان دوستی با کفار بر حذر می دارد و گوشزد می کندو روابط با کفار نباید منجربه دوستی با آنها شود زیرا جامعه اسلامی در معرض خوپذیری از اعتقادات کفر آنها قرار خواهد گرفت . (یا ایها الذین آمنوا لا تتخذوا عدوی وعدوکم اولیا تلقون الیهم بالموده )((454)),((مومنان نباید دشمنان خدا و خود را ولی خویش قرار داده و طرح دوستی با آنهابریزند)), آیه از دوستی با کفار شدیدا پرهیز می دهد و اگر ولی به معنای رهبری باشدنکته دیگری را نیز ایفاد می کند که ولایت کفار را نباید پذیرا باشند.

پذیرش ولایت کفار!.

وقتی انعقاد پیمان دوستی ممنوع باشد پذیرش سلطه و رهبری کفار نیز به طور قطع ممنوع خواهد بود, لذا در ایجاد رابطه با کفار به ویژه کفار معاند نباید ولایت آنها راپذیرفت ,نباید در زمینه های گوناگون اقتصادی ,سیاسی ,فرهنگی و اجتماعی کفار تصمیم گیرنده امور مسلمانان باشند مسلمانان نباید زیر سلطه کفار قرار گیرند زیرا که مشخص است پذیرش سلطه آنها چه خطرهایی را در پی خواهد داشت سلطه کفار سلطه کفر وفساد است و جامعه اسلامی را از هویت خویش تهی می کند, و آنان را همرنگ وهمکیش

خود می سازند,(ان یثقفوکم یکونوا لکم اعدا ویبسطوا الیکم ایدیهم والسنتهم بالسؤ ودوا لو تکفرون )((455)), ((اگر آنان بر شما دسترسی پیدا کنند چون دشمن شماهستند سلطه و قدرت خویش را بر شما بسط داده و گسترده می کنند و با تهاجم فرهنگی آنچنان حمله ور می شوند تا شما را به کفر برگردانند)), که ارتداد و برگشت از دین نتیجه پذیرش ولایت کفار خواهد بود به لحاظ اهمیت این خطر قرآن آن چنان در این جهت پافشاری دارد که موضع خود را خیلی آشکار و فراگیر بیان می کند و جامعه اسلامی را به هیچ وجه اجازه نمی دهد کمترین سلطه از سوی کفار را بپذیرد, (ولن یجعل اللّه للکافرین علی المومنین سبیلا)((456)), ((خدای سبحان در هیچ زمینه ای سلطه کفار را بر مومنان روا نمی دارد)).