پژوهشی در علوم قرآنی صفحه 93

هدایت است و بدون هیچ گونه انحراف رهنمود به راه مطمئن است که انسان را به مقصد می رساند:(یهدیهم الی صراط مستقیم )((623)), ((قرآن آنان را به راه راست رهنمود است :(ان هذا القرآن یهدی للتی هی اقوم )((624)), ((قرآن به مطمئن ترین راه رهنمود است )). عترت نیز این چنین است :((انتم السببل الاعظم و الصراط الاقوم )), ((شمابزرگ راه هستید و شما راه مطمئن هستید)). ((نحن الصراط المستقیم ))((625)), ((مابزرگ راه رهنمود هستیم )).

ج : کوثر معارف

قرآن و عترت هر دو کوثر معارف هستند, همان گونه که قرآن دریای ژرف و بی پایان معارف الهی است :((بحرا لا یدرک قعره ))((626)), ((دریایی که عمق آن ناپیداست )). عترت نیز و منبع معارف و علوم قدس می باشد:((جعلنا خزان علمه )), ((خدای سبحان ما راخزینه علم خویش قرار داده است )). ((نحن اهل بیت النبوه ومختلف الملائکه ومهبط الوحی ومعدن الرحمه وخزان العلم )) ((627)) , ((ما اهل بیت پیامبر و رسالت هستیم محل رفت و آمد فرشتگان ونزول وحی و معدن رحمت و خزینه های علوم الهی هستیم )).

د: عروه الوثقی

همان گونه که قرآن حبل اللّه المتین است که فرمود:(واعتصموا بحبل اللّه جمیعا))((628)), ((به ریسمان محکم الهی چنگ اندازی کنید که عروه الوثقی مطمئن برای نجات است )). عترت نیز عروه الوثقی است :((عن الرضا (ع ) نحن کلمه الحق والعروه الوثقی )) ((629)) . از امام رضا (ع ) نقل می کنند, ما کلمه حق و عروه الوثقی (طناب محکم ) هستیم )). ((عن الباقر (ع )جعلنا العروه الوثقی ))((630)), ((خدای سبحان ما را عروه الوثقی قرار داد)). و دهها روایت دیگر

که در فضایل محورهای اصلی قرآن و عترت را یک حقیقت معرفی می کنند بنابراین سخن عترت همانند قرآن و وحی است , ((جعلنا خزان علمه وتراجمه وحیه )) ((631)) ترجمان وحی الهی عترت است عترت مفاهیم عمیق وحی راسخن گواست عترت مقاصد اصلی قرآن را رهنمود است با تبیین مقام منزلت عترت اینک به محورهای نیاز به عترت در تفسیر و تبیین قرآن می پردازیم .

عترت مفسر قرآن

قرآن رسول اللّه (ص ) را مفسر قرآن معرفی می کند:(وانزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم )((632)), ((قرآن را بر تو فرستادیم تا بر مردم تبیین , و تفسیر نمایی )), وحی الهی ترجمان و مبین می خواهد ((لا بد له من ترجمان )) رسول اللّه (ص ) از همگان به مقاصد قرآن آگاه تر است و مبین احکام و مفاهیم عمیق معارف می باشد بعد از رسول للّه (ص ) عترت که مقام رفیع آن تبیین شد مبین و مفسر قرآن می باشد وقتی عترت , عدل و همتا و سخن گوی قرآن باشد از همگان به مفاهیم و مقاصد اصلی قرآن آگاه ترند,عترت ترجمان وحی الهی می باشد البته منظور از ترجمان در مفاهیم محاوره ای قرآن نیست , زیرا همان گونه که قبلا به اثبات رسید در مفاهیم محاوره ای قرآن بی نیاز از غیراست منظور در بیان احکام و مقاصد اصلی الهی است که در محورهای گوناگون معارف و احکام به عترت نیازمند است عترت میزان و صراط مستقیم در بیان مقاصد قرآن است راه عترت اصلاح گر کژ راهه های دیگر است رسول اللّه (ص ) و عترت همان گونه که

در احکام و معارف بسیاری از حدود و احکام را خود به عنوان وحی الهی تبیین نموده اند در بسیاری از موارد آیات الاحکام نیز آیات را آنها بیان کرده اند لذا چون اعتبار عترت به خود قرآن است که فرمود:. (ما آتاکم الرسول فخذوه وما نهیکم عنه فانتهوا)((633)), ((آنچه رسول به آن دستورمی دهد انجام دهید و از آنچه که رسول پرهیز می دهد, دوری بجویید)). رسول اللّه (ص ) به نقل حدیث شریف ثقلین عترت را همتای قرآن معرفی فرمودکسی نمی تواند پیرو قرآن باشد و خود را بی نیاز از عترت بپندارد که قرآن منهای عترت , قرآن منهای قرآن است مفسر مقاصد قرآن رسول اللّه (ص ) و عترت می باشد که دیدگاه آنها بر همه مقدم است که چندنمونه ازبیان مقاصدقرآن توسطرسول للّه (ص ) و عترت اشاره می شود. در آیه تطهیر از نظر اصول محاوره اهل بیت به همسر, دختر,مادر,خواهر و فرزندان اطلاق می شود اگر کسی گفت منظور از اهل بیت زنان پیامبر نیز هستند, از این نظرخلاف نگفته است ,لیکن وقتی رسول اللّه (ص ) مفسر قرآن است و آگاه به مقاصد قرآن اهل بیت را محدود می کند به علی بن ابی طالب (ع ) و دختر گرامیش فاطمه زهرا(ع ) وحسنین (ع ) و نه فرزند پاک و مطهر از نسل حسین (ع ) یعنی ائمه اطهار(ع ) و حتی طبق روایات فریقین وقتی ام سلمه همسر پاک دامن و مؤمن و برجسته رسول اللّه (ص )خواست در جمع آنان وارد شود حضرت اجازه ندادند ((634)) . رسول اللّه (ص ) نمی خواهد مفهوم

واژگانی اهل بیت را معنا کند آن مفهوم بر همگان روشن است وی می خواهد مقصود آیه را روشن کند, که منظور چه افرادی می باشد ومقام عصمت را چه کسانی احراز کرده اند. در آیه حد سرقت که می فرماید:(السارق والسارقه فاقطعوا ایدیهما), از لحاظمحاوره ای ((ید)) همان دست یعنی از سر انگشتان تا مچ می باشد. اگر روایت تفسیر مراد نکند, دست دزد ازمچ می شد, لیکن عترت مقصود آیه را بیان می کند که تا آخر انگشتان است :((عن ابی عبداللّه (ع ) :القطع من وسط الکف )) ((635)) ,امام صادق (ع )قطع دست دزد از کف دست است :. ((قال ابوا عبداللّه (ع ) :یقطع من السارق اربع اصابع ))((636)), ((از امام صادق (ع ) نقل می کنند که چهار انگشت دزد قطع می شود)). در آیه :((ففدیه من صیام او صدقه او نسک )) ((637)) , کسی که بیمار است و یا دردسر دارد که باید موهای خود را در حال احرام بتراشد, باید فدیه بدهد که یا روزه و یاصدقه و یا نسک که در روایت به گوسفند قربانی کردن تفسیر شده است . ((عن الصادق (ع ) : فصیام ثلاثه ایام والصدقه علی عشره مساکین یشبعهم والنسک شاه یذبحها))((638)), روزه سه روز, صدقه به ده فقیر که آنها را سیر کند و نسک قربانی کردن یک گوسفند مفهوم محاوره ای نسک دامن گسترده ای از اعمال عبادی انسان راشامل است , از لحاظ محاوره و گفتار واژگانی می توان گفت هر گونه کاری که عبادت به حساب آید شامل است لیکن عترت آن را به قربانی کردن یک