پیامبر مهر صفحه 49

نشده باشد در حالی که وظیفه پیامبر بوده که آنچه را مربوط به مردم است برای آن ها بیان کند.(1) از طرفداران دیگر این دیدگاه آیت اللَّه محمدهادی معرفت است که می نویسند. «پیامبر برای امت، به ویژه برای صحابیان جمیع معانی قرآن را بیان کرده و شرح داده است یا به وسیله نص یا به وسیله بیان تفاصیل اصول شریعت و فروع آنها، مخصوصاً هنگامی که ما روایات ائمه علیهم السلام را در بیان تفاصیل شریعت و معانی قرآن به آن ها اضافه کنیم.»(2)

دیدگاه دوم

سیوطی (م 911 ق) و الخُوَّیی (م 637 ق) طرفداران آنان(3) بر آنند که پیامبر صلی الله علیه و آله جز اندکی از قرآن را تفسیر نکرده است چرا که از طرفی از عایشه حکایت شده که پیامبر تنها چند آیه از قرآن را تفسیر کرد که جبرئیل به او آموخته بود.(4)

و از طرف دیگر خدا مردم را به تفکر و تدبّر در آیات قرآن فراخواند تا مردم به فهم آیات دست یابند و تفسیر برخی آیات را به عهده مردم گذارده است و اگر پیامبر همه آیات را تفسیر می کرد، با دعوت قرآن به تدبر منافات داشت. و از طرف دیگر پیامبر صلی الله علیه و آله در مورد برخی صحابه از جمله ابن عباس، برای فراگیری علم تفسیر دعا نمود که «خدایا او را در دین فقیه کن عالم به تأویل (= تفسیر) بنمای!»(5) پس در واقع تفسیر بخشی از آیات را بر عهده دیگران گذاشته است، بنابراین نیازی نبوده است که پیامبر تمام قرآن را تفسیر کند.

1- (1) مقدمه فی اصول التفسیر، ابن تیمیه، ص 35 (با تلخیص)
2- (2) التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، معرفت، ج 1، ص 179.
3- (3) الاتقان فی علوم القرآن، سیوطی، ج 4، ص 171 و ص 181.
4- (4) جامع البیان، طبری، ج 1، ص 37.
5- (5) اللّهم فقّهه فی الدین و علّمه التأویل (احمد بن حنبل، مسند، ج 4، ص 127).