- مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله) 1
- مفهوم لغوی اسلام 23
- اسلام 23
- مفهوم اصطلاحی اسلام 24
- ترتب آثار و احکام اسلام بر اقرار لفظی 26
- الف) از روایات اهل سنت 27
- ب) روایات شیعه 28
- مفهوم لغوی ایمان 31
- جهت دوم 35
- جهت اول 35
- جهت سوم 36
- تأثیر تصدیق در حقیقت ایمان 37
- مفهوم تصدیق 37
- دلیل اول 38
- نقد ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان 38
- نقد 39
- دلیل دوم 39
- تأثیر عمل در مفهوم ایمان 40
- نقد 40
- نظریه رکن بودن عمل در ایمان 41
- دلیل اول 42
- نقد 43
- دلیل دوم 43
- دلیل سوم 44
- نقد 44
- نقد 44
- دلیل چهارم 44
- دلیل ششم 45
- نقد 45
- دلیل پنجم 45
- نقد 45
- دلیل هفتم 46
- نقد 46
- نقد 46
- دلیل هشتم 46
- دلیل نهم 47
- نقد 47
- نقد 47
- نقد 48
- دلیل دهم 48
- نقد 49
- دلیل یازدهم 49
- دلیل دوازدهم 49
- نقد 49
- رکن نبودن عمل در ایمان 50
- دلیل چهارم 52
- دلیل دوم 52
- دلیل سوم 52
- دلیل اول 52
- لزوم التزام به مقتضای ایمان 53
- دلیل چهارم 53
- زیاده و نقصان در ایمان 55
- توجیه اول 56
- قول به تشکیکی نبودن ایمان 56
- نقد 57
- توجیه دوم 57
- نقد 57
- توجیه سوم 58
- نقد 58
- نقد 58
- توجیه چهارم 58
- لفظی بودن نزاع 59
- نقد 59
- قول تشکیکیبودن ایمان 61
- تأثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان 65
- تشکیک در عمل ناشی از تصدیق 65
- نقد 65
- ب) روایات 67
- الف) آیات 67
- اجتماع نفی ایمان با اسلام 67
- ج) عبارات علما 68
- ارکان اسلام و ایمان 70
- تصدیق به توحید 70
- تصدیق به نبوت پیامبر اسلام$ 71
- اقرار به معاد 72
- مفهوم کفر 77
- کفر 77
- تعریف به عدم ایمان 81
- مفهوم اصطلاحی کفر 81
- تعریف به تکذیب 82
- تعریف به انکار صدق نبی 83
- تعریف به شک 83
- تعریف به جهل 83
- تقابل کفر با ایمان 84
- روایات 85
- الف) تقسیم کفر به اعتبار حکم آن 85
- استعمال کفر در مقابل ایمان در قرآن 85
- اقسام کفر 85
- صحابه و تابعین 86
- لغویین 86
- دیدگاه علما 87
- میزان در کفر اکبر 91
- میزان در کفر اصغر 92
- راه های تشخیص کفر اکبر از کفر اصغر 92
- تصریح بر نوع آن: 92
- دلالت خود روایت: 93
- سبب اطلاق کفر بر عمل غیر مخرج از ملت اسلام 94
- حکم کفر اصغر 94
- ب) تقسیم کفر به لحاظ اطلاق و تعیین 96
- کفر مطلق 96
- کفر معین 97
- میزان در کفر به مبدأ و معاد 98
- مخالفت حکم نقلی 98
- نقد 100
- مخالفت حکم عقلی و ضروری 101
- مخالفت حکم عقل بدیهی و ضروری منجر به انکار عقلی بدیهی 102
- شک در مبدأ و حکم ضروری 102
- نقد 103
- اختلاف در سببیت انکار ضروری برای کفر 103
- قول به سببیت مستقل 103
- نقد 104
- دلیل دوم 104
- دلیل اول 104
- قول به عدم سببیت مستقل 105
- نقد 105
- قول به تفصیل 107
- تکفیر 109
- مفهوم تکفیر 109
- اصالت عدم تکفیر 111
- لزوم احتیاط در تکفیر 114
- علمای اسلام و دستور به احتیاط در تکفیر 115
- وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر 119
- توسعه دایره اسلام 120
- تکفیر از دیدگاه قرآن و روایات 121
- کفایت ایمان اجمالی برای دخول در اسلام 121
- وجوب دعوت به سوی خدا نه به تکفیر 121
- تکفیر از دیدگاه روایات 123
- تکفیر از دیدگاه صحابه 129
- تکفیر از دیدگاه سلف 131
- ابن ابی لیلی 132
- ابن سیرین 132
- اوزاعی 133
- ابوحنیفه 133
- شافعی 134
- قاضی ابویوسف 134
- سفیان ثوری 134
- حافظ حمیدی 135
- احمد بن حنبل 136
- عبدالسلام بن قاسم 136
- داود بن علی 137
- اسماعیل بن یحیی مزنی، 137
- عثمان بن سعید دارمی 138
- طحاوی 138
- تکفیر از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 138
- ابوالحسن اشعری 140
- عبیدالله بن محمد بن بطه عکبری 141
- قیروانی 141
- ابوسلیمان محمد بن محمد خطابی 142
- ابومحمد عبدالوهاب بن علی بن نصر بغدادی 143
- ابن حزم 143
- امام جوینی 143
- شیخ طوسی 145
- ابن عبدالبر 146
- ابواسحاق شیرازی 146
- ابوالمحاسن رویانی 147
- ابوحامد غزالی 147
- قاضی عیاض یحصبی اندلسی 152
- بغوی 152
- ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی 153
- کاسانی 154
- ابن ابن عساکر دمشقی 154
- ابن ابن طفیل اندلسی (581ق) 154
- محمد بن عمر فخر رازی (متوفی 606ق) 155
- ابن رشد اندلسی (متوفی 595 ق) 155
- ابن ابن قدامه حنبلی (متوفی 620ق) 156
- محیی الدین ابن عربی (متوفی 638ق) 156
- ابوالعباس قرطبی (متوفی 656ق) 157
- قرطبی (متوفی 671ق) 157
- محقق حلی; (متوفی 676ق) 158
- نووی (متوفی 676ق) 160
- ابن دقیق العید(متوفی 702ق) 163
- ذهبی (متوفی 748ق) 164
- خطیب شافعی (739ق) 164
- ابن قیم جوزیه (متوفی 751ق) 171
- شیخ ابومحمد طاهر بن احمد قزوینی(متوفی 756ق) 172
- قاضی ایجی(متوفی756ق) 173
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 175
- امام شاطبی(متوفی 790ق) 178
- ابن ابی العز حنفی(متوفی 793ق) 180
- زین الدین عراقی (متوفی 806ق) 181
- تفتازانی(متوفی 793ق) 181
- میر سید شریف جرجانی(متوفی 812ق) 182
- ابن الوزیر(متوفی 840ق) 184
- تقی الدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م829ق) 184
- ابن حجر عسقلانی(متوفی 852ق) 186
- شیخ جلال الدین محلّی(متوفی 864ق) 189
- کمال الدین مقدسی (متوفی 906ق) 190
- شهید ثانی (متوفی 965ق) 191
- ابن نجیم مصری(متوفی 970ق) 192
- شعرانی حنفی(متوفی 973ق) 193
- ابن حجر هیتمی(متوفی 973ق) 195
- شربینی خطیب(متوفی 977ق) 196
- ملا علی قاری(متوفی 1014ق) 197
- بوسنوی(متوفی 1024) 199
- محمد عبدالرؤف مناوی (متوفی 1031ق) 200
- فاضل هندی (متوفی 1137 ه-) 200
- محمد بن احمد بن سالم سفارینی حنبلی(متوفی 1188ق) 201
- محمد بن سلیمان کردی(متوفی 1194ق) 201
- سلیمان بن عبدالوهاب(متوفی 1210ق) 202
- علوی بن احمد بن حسن حداد (متوفی 1232ق) 206
- ابن عابدین(متوفی 1252ق) 209
- صاحب جواهر (متوفی 1266ق) 210
- شیخ محمّد بن عبدالله نجدی 211
- عثمان بن عبدالعزیز بن منصور ناصری (متوفی 1282ق) 211
- عبدالغنی غنیمی میدانی حنفی (متوفی 1298ق) 213
- احمد زینی دحلان (متوفی 1304ق) 214
- نبهانی 216
- رشید رضا(متوفی 1354ق) 217
- دکتر محمد عبدالله دراز(متوفی 1377ق) 217
- سید اسماعیل بن مهدی بن حمید غربانی حسنی (متوفی 1400ق) 218
- اجماع متکلمان و فقها 220
- راه های علاج تکفیر افراطی 221
- عدم حکم به لوازم اعتقادات 225
- قرآن و حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل بیت( و حکم به ظاهر افراد 226
- حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل سنت و حکم به ظاهر افراد 227
- علمای اهل سنت و حکم به ظاهر 231
- ابومسلم اصفهانی (متوفی322ق) 231
- ابن حزم (متوفی 456ق) 233
- ابوعلی طبرسی (متوفی 548ق) 234
- بغوی(متوفی 510 ق) 234
- نووی (متوفی 676ق) 235
- ابن الصلاح (متوفی 643ق) 235
- ذهبی(متوفی 748ق) 236
- امام شاطبی (متوفی 790ق) 237
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 237
- جلال الدین سیوطی(متوفی 911ق) 238
- ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ق) 238
- فیضی ناکوری(متوفی 1004ق) 238
- ابن عجیبه حسنی(متوفی 1224ق) 239
- محمد جمال الدین قاسمی(متوفی 1332ق) 242
- قنوجی بخاری(متوفی 1307 ه-) 242
- مصطفی خیری منصوری (متوفی 1390ق) 243
- رشید رضا (متوفی 1354ق) 243
- دکتر یوسف قرضاوی 244
- دوری از خطّ غلو 244
- پرهیز از کید دشمنان اسلامی 247
- پرهیز از کلمات حساسیت زا و نفرت انگیز به یکدیگر 248
- رعایت اخلاق اسلامی درباره یکدیگر 249
- پرهیز از ناسزا گفتن به مقدسات طرف مقابل 249
- ملاقات و گفت و گو 250
- یکی شدن اصطلاحات 251
- بازنگری تدوین تاریخ اسلامی 252
- پرداختن به مسائل مهم 253
- همکاری در مسائل اتفاقی 255
- لحاظ مراتب اعمال 258
- ملاحظه ظرفیت های مردم 259
- رعایت تساهل و تسامح 260
- تعصب در رأی 263
- عوامل تندروی در تکفیر 263
- محور قرار دادن اشخاص 264
- تقلید کورکورانه 264
- سوء ظن به دیگران 265
- سوابق افکار 265
- فهم ظاهری از دین 266
- پیروی از متشابهات 267
- عدم شناخت حقایق تاریخی 268
- عدم آگاهی از مبانی دیگران 268
- جهل 269
- اکتفا به دانش اندک و برداشت های شخصی 271
- عجب و خودبزرگ بینی 271
- خطرات و پی آمد های ناگوار تکفیر و افراط گری 272
- تضعیف اتحاد مسلمانان 272
- کشتن افراد به اسم دین 273
- طعن در امت اسلامی 274
- مخالفت تکفیر با روح تسامح و جهانی بودن دین 276
- تحجر فکری 277
- قول به عدم جواز 281
- الف) تقلید 281
- قول به جواز 282
- ب) تأویل 283
- ج) اجتهاد 287
- اختلافات اجتهادی، دست آویز اختلافات میهنی 288
- انتقال اختلاف اجتهادی به اصول عقاید 288
- عذر بودن اجتهاد 291
- تکفیر افراطی 295
- آثار ضعف بصیرت در دین 295
- ظاهرگرایی در فهم دین 296
- اشتغال به موضوعات جانبی 296
- مشتبه شدن مفاهیم 297
- پیروی از متشابهات و ترک محکمات 297
- عدم جواز تکفیر به لازمۀ مذهب 298
- پاسخ 302
- نقد شبهۀ لزوم تکفیر کافر 302
- روایات 305
- دیدگاه بزرگان شیعه 307
- ضروری دین بودن امامت 308
- اعتقاد به اصل دین بودن امامت 308
- ناصبی بودن مخالف 311
- موارد اتفاق بر تکفیر 313
- منکر الوهیت خدا و توحید و رسول 315
- منکر ضروری دین 316
- غالی 317
- الف) فتاوای علمای شیعه 318
- دشنام دهندۀ پیامبر$ 318
- ب) روایات اهل بیت: 320
- ج) روایات اهل سنت 321
- تکفیر معتقدان به خلق قرآن 323
- موارد اختلافی در تکفیر مسلمانان 323
- نقد 324
- بررسی موضوع 324
- تکفیر معتقدان به تحریف قرآن 325
- تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- اصول خوارج در تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- نقد 327
- نقد 329
- عدم امکان اجتماع بین ایمان و نفاق 329
- دلیل اول 330
- ادله خوارج در تکفیر مرتکب کبیره 330
- نقد 331
- دلیل دوم 331
- نقد 332
- دلیل سوم 332
- نقد 333
- دلیل چهارم 333
- نقد 334
- دلیل ششم 334
- دلیل پنجم 334
- نقد 335
- الف) آیات 335
- ادله اسلام مرتکب گناه کبیره 335
- ب) روایات 336
- اصل دوم: اجتماع حسنه و سیئه در یک فرد 339
- اصل اول: تفاضل ایمان 339
- اصول عدم تکفیر مرتکب گناه کبیره 339
- اصل سوم: نفی ایمان از برخی افراد مسلم 340
- دیدگاه اهل سنت در باره مرتکب گناه کبیره 341
- ب) جزء مقوم افرادی 343
- الف) جزء مقوم مجموعی 343
- ج) جزئیت التزام 343
- تکفیر مخالف اجماع 344
- د) عدم جزئیت و شرط کمال 344
- نقد 344
- بررسی موضوع 347
- نقد 348
- بررسی روایات شیعه 349
- توجیه روایات 350
- بررسی موضوع 351
- تکفیر فلاسفه 353
- نقد 353
- تناقض بین مبنا و بین آرا و فتاوای ابن تیمیه 354
- نقد 354
- تکفیر کسانی که معتقد به ارتداد صحابه بعد از رسول خدایند 357
- عدم جواز تکفیر دشنام دهنده صحابه 358
- نقد 358
- الف. انواعی از آیات درباره صحابه 358
- ب. وجود روایات مختلف درباره صحابه 363
- د. عدم جواز تکفیر تأویل کننده 370
- ه- . ذنب مغفور بودن سبّ صحابی نزد ابن تیمیه 370
- ج. عدم جواز تکفیر مجتهد 370
- و. اعتقاد صحابه به عدم کفر دشنام دهنده به خود 371
- ز. سیره سلف در عدم تکفیر دشنام دهنده صحابی 371
- ح. مخالفت تکفیر با سیره پیامبر$ 371
- ط. اجماع بر عدم کفر دشنام دهنده صحابه 372
- ی. تکفیر نشدن دشنام دهنده برخی از صحابه، از سوی اهل سنت 372
- ک. توثیق لعن کننده صحابی از سوی اهل سنت 376
- عدم کفر لعن کننده صحابه، از نظر ابن تیمیه 379
- دیدگاه ابن تیمیه درباره سبّ صحابه 379
- از تناقضات عملی ابن تیمیه 380
- عدم جواز قتل سابّ صحابی 381
- عدم کفر انکار خلافت ابوبکر و عمر 383
- اعتراف علمای اهل سنت به عدم کفر 385
- الف) ابوبکر بن ابی قحافه 386
- ب) عثمان بن عفان 386
- ج) امیرمؤمنان7 386
- دشنام داده شدن حضرت علی7 از سوی معاویه 387
- سیرۀ پیامبر$ بر عدم تکفیر 389
- تکفیر استمدادکننده از ارواح اولیا بعد از مرگ (در برزخ) 390
- استغاثه به ارواح اولیا از دیدگاه اهل سنت 390
- الف) روایات 390
- ب) صحابه و استغاثه به روح پیامبر$ 392
- ج) مسلمانان و استغاثه به ارواح اولیا 397
- د) دیدگاه علمای اهل سنت درباره استغاثه به ارواح اولیا 400
- مفهوم شناسی 415
- الف) مفهوم ارهاب و ترور 415
- ب) مفهوم اغتیال 419
- ج) فتک 420
- الف) آیات قرآن 421
- ب) روایات اهل سنت 422
- ج) روایات اهل بیت: 435
- حسن بصری متوفی (110ق) 441
- امام ابوبکر آجری(متوفی (360ق) 441
- شهاب الدین خفاجی (متوفی 1069ق) 442
- بیضاوی(متوفی 691ق) 445
- ابن رجب حنبلی(متوفی 795ق) 446
- ابن تمجید 447
- خطیب شربینی(متوفی 977ق) 448
- ابن منده (متوفی 395ق) 449
- قونوی (متوفی 1195ق) 450
- ابوبکر حدّاد 450
- قرطبی 451
- کمال الدین بن الهمام حنفی 451
- ابن حجر عسقلانی 452
- اعتدال از دیدگاه قرآن کریم 453
- اعتدال 453
- اعتدال از دیدگاه احادیث 454
- اعتدال اسلام، از منظر تاریخ 457
- اعتدال اسلام، از دیدگاه مستشرقان 462
- صدر الشریعه (متوفی 747 هجری) 463
- اعتدال دین اسلام از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 463
- شاطبی (متوفی 790ق) 464
- بیضاوی (متوفی 791 هجری) 465
- شوکانی (ت 1250ق) 465
مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله)
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم
مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی(دام ظله)
ریاست عالی کنگره:
عصر ما روزگارِ حوادث دردناک و پیچیده و فتنه های خطرناک برای اسلام و مسلمین است و سرچشمه آن دو چیز است: توطئه دشمنان خارجی اسلام و همکاری منافقین داخلی.
یکی از خطرناک ترین آن ها فتنه تکفیری ها و افراطیون است که اخیراً به صورت گروهی به نام داعش و امثال آن درآمده اند.
فتنه تکفیر از کجا برخاسته؟ و به چه وسیله ای رشد کرده؟ و عوامل گسترش آن، چه بوده؟ و راه خاموش کردن آن چیست؟ هر کدام درخور بحث و دقت است، و به یقین برنامه های سیاسی و نظامی، به تنهایی برای دفع این فتنه ها کارساز نیست هرچند صادقانه باشد.
باید علمای بزرگ اسلام ریشه های این تفکر نادرست را با منطق صحیح قطع کنند و جوانان را از جذب شدن به سوی آن باز دارند.
بر این اساس، تصمیم گرفته شد به کمک جمعی از دانشمندان آگاه و دلسوز، کنگره جهانی به نام «جریان های افراطی و تکفیری از دیدگاه علمای
اسلام» از تمام مذاهب تشکیل شود و در این زمینه به مطالعات دقیقی بپردازند و نتیجه آن را در دسترس همگان بگذارند تا با آگاهی عموم مسلمین إن شاءالله این فتنه خاموش شود.
آنچه در این آثار مطالعه می فرمایید بخشی از این مطالعات است.
(رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنَا وَبَیْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنتَ خَیْرُ الْفَاتِحِینَ)
قم - حوزه علمیه
ناصر مکارم شیرازی
ذی الحجه 1435 قمری