تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 105

ص:126

؛به امیرمؤمنان7 گفته شد: آیا کسی که گواهی به وحدانیت خدا و رسالت محمد صلی الله علیه و آله وسلم داده، مؤمن است؟ گفت: واجبات الهی جایگاهش کجاست؟ گفت: شنیده ام که علی7می فرمود: اگر ایمان کلام بود، در آن روزه و نماز و حلال و حرام نبود.

راوی می گوید: به امام باقر7 گفتم: قومی نزد ما هستند که می گویند: هرگاه انسان به وحدانیت خدا و رسالت رسول او گواهی دهد، مؤمن است؟

حضرت فرمود: پس چرا حدود بر آن ها جاری شده و دستشان قطع می گردد؟ در حالی که خداوند خلقی را کریم تر بر خداوند از مؤمن نیافریده است، زیرا فرشتگان خادمان مؤمنانند و همانند جوایز الهی و بهشت و حورالعین برای ایشان هستند. آن گاه فرمود: چرا منکر فرائض، کافر نباشد.

نقد

اولاً: این روایت اعم از مدعاست و لازمه التزام و استدلال به آن، تکفیر هر منکر احکام است، ضروری باشد یا غیر ضروری.

ثانیاً: لازمه این استدلال، آن است که هر فقیهی مخالف خود را تکفیر کند، که این قطعا باطل می باشد.

ثالثاً: مقصود از ایمان در صحیحه ابوالصباح کنانی ایمان کامل است که با ترک واجبات و فعل محرمات در تنافی می باشد، زیرا مؤمنی که فرشتگان خدّام اوست و در جوار الهی سکونت دارد، همان مؤمن کامل است و اگر در آخر روایت تصریح شده بر این که انکار فرایض موجب است، به

قرینه صدر آن حمل می شود براین که انکار فرایض موجب کفر مقابل ایمان است نه کفر مقابل اسلام.

قول به عدم سببیت مستقل

از کلام بسیاری از علمای شیعه و سنی فهمیده می شود که انکار ضروری سبب مستقلی برای کفر نیست، بلکه در صورتی منجر به کفر می شود که کاشف از عدم تحقق تصدیق به ارکان ایمان باشد به عبارت دیگر: در صورتی که انکار حکم عملی ضروری دین موجب انکار حکم اعتقادی ضروری در دین شود موجب کفر است. ازاین رو اگر