تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 133

ص:154

1- . سیر اعلام النبلاء، ج14، ص373.
2- . سیر اعلام النبلاء، ج14، ص373.
3- . او محمد بن سیرین بصری انصاری است که وفاتش در بصره در سال 110 هجری اتفاق افتاده است. او اهل فقه و نقل حدیث بوده و شهرت به تعبیر رؤیا داشته و در ابتدا بزاز بوده است. }ابن قتیبه، الاعلام، زرکلی، المعارف، ابن قتیبه، ص442.{
4- . الفصول المهمّه فی تألیف الأمّه، ص70، به نقل از او.
5- . او محمد بن عبدالرحمن بن ابی لیلی یسار، متوفی 148 ه- است که متولی قضاوت از سوی بنی بنی امیه و بنی بنی العباس بود. او فقیه فتوا دهنده به رأی به حساب می آمد }ابن قتیبه، المعارف، ص494.{

اصاب فاجران و ان اخطأ فأجر واحد، قال: و هذا قول ابن ابی لیلی؛(1)

گروهی معتقدند هیچ مسلمانی را به سبب اعتقاد یا فتوایی نمی توان تکفیر و تفسیق کرد، و این که هرکس در مسئله ای تلاش کرد و به آنچه تشخیص حق بودنش داده، متدین شد، در هر حال مأجور است، اگر به واقع رسیده دو پاداش دارد و در صورت خطا کردن یک پاداش. او گفته: این نظر ابن ابی لیلی است.

ابوحنیفه

(2) }متوفی 150ق{

ابن حزم می نویسد:

و ذهبت طائفه الی انّه لایکفر و لایفسّق مسلم بقول قاله فی اعتقاد او فتیا، و انّ کل من اجتهد فی شی ء من ذلک فدان بما رأی انّه الحق فانّه مأجور علی کل حال، ان اصاب فاجران و ان اخطأ فاجر واحد. قال: و هذا قول ابن ابی لیلی و ابی حنیفه؛(3)

... .و این نظر ابن ابی لیلی و ابوحنیفه است.

میر سید شریف رجانی از ابوحنیفه نقل کرده که او احدی از اهل قبله را تکفیر نکرده است.(4)

اوزاعی

(5) }متوفی 157ق{

از او نقل شده که فرمود: «والله لو نشرت لااقول بتکفیر احد من اهل الشهادتین»؛(6) «به خدا سوگند! اگر قطعه قطعه شوم احدی از اهل شهادت به وحدانیت خدا و نبوت پیامبر را تکفیر نمی کنم.»