تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 144

ص:165

1- . او عبدالوهاب بن علی بن نصر بن احمد بن حسین بن هارون بن مالک بن طوق ثعلبی بغدادی، مالکی، مکنی به ابومحمد، فقیه، ادیب و شاعر است که در سال 362 هجری در بغداد متولد شد و در آنجا اقامت کرد و سپس به دمشق و مصر هجرت کرد و در ماه صفر سال 424 هجری در مصر وفات یافت. از جمله کتاب های او التلقین فی فروع الفقه المالکی، الادله فی مسائل الخلاف، المعونه فی شرح الرساله و عیون المسائل و شرح المدونه می باشد. }عمر رضا کحاله، معجم المؤلفین، ج6، ص226 - 227.{
2- . ابومحمد عبدالوهاب، شرح عقیده الامام مالک الصغیر، ص107.
3- . او عبدالملک بن عبدالله بن یوسف بن محمد جوینی، مکنی به ابوالمعالی و ملقب به امام الحرمین است. بنابر قول سبکی در سال 438 هجری وفات یافت. }طبقات الشافعیه الکبری، ج3، ص208 -209{.
4- . قاضی عیاض، الشفا، ج2، ص277 به نقل از او.
5- . او ابومحمد علی بن احمد بن سعید بن حزم است که در سال 384 هجری در شهر قرطبه اندلس متولد شده و سال 456هجری در 71 سالگی وفات یافت. }ابن حزم، المحلی، مبحث مقدمه.{

أتری هؤلاء کفروا؟ بل والله من کفّرهم فهو احقّ بالتکفیر. ولقد یحق علی المرء المسلم أن یزمّ لسانه ویعلم أنه مجزی بما تکلم، مسئول عنه غداً...؛(1)

آیا آنان را مشاهده میکنی که کافر شدهاند؟ به خدا سوگند هر کس ایشان را تکفیر کند، او به تکفیر سزاوارتر است و به طور حتم بر انسان مسلمان است تا بر زبانش لجام زده و بداند به آنچه سخن میگوید پاداش داده و فردای قیامت درباره آن مسئول است.

وی میگوید:

وأما من کفر النّاس بما تؤول إلیه أقوالهم فخطأ لأنّه کذب علی الخصم وتقویل له ما لم یقل به وإن لزمه...؛(2)

و اما کسی که مردم را به لازمۀ اقوالشان تکفیر کند، خطاکار است، زیرا دروغی است بر مخالف و نسبتی است به او به چیزی که معتقد به آن نیست، گرچه لازمه کلامش میباشد... .

ابن حزم می گوید:

و ذهبت طائفه الی انّه لایکفّر و لایفسّق مسلم بقول قاله فی اعتقاد او فتیا، و انّ کل من اجتهد فی شیی ء من ذلک فدان بما رأی انّه الحقّ فانّه مأجور علی کلّ حال، ان أصاب فأجران و ان اخطأ فأجر واحد. قال: و هذا قول ابن ابی لیلی، و ابی حنیفه و الشافعی و سفیان الثوری و داودبن علی، و هو قول کل من عرفنا له قولاً فی هذه المسأله من الصحابه لانعلم منهم خلافا فی ذلک اصلاً؛(3)

طایفه ای معتقدند که نباید مسلمانی را نسبت به کفر و یا فسق داد، به دلیل گفتاری که در باب اعتقاد یا فتوا داده است، و این که هر مجتهدی در این مسائل به آنچه اعتقاد پیدا کرده که حقّ است به هرحال مأجور می باشد، اگر به واقع رسیده دو اجر دارد و اگر به خطا رفته یک ثواب دارد. آن گاه می گوید: این قول ابن ابی لیلی و ابوحنیفه و شافعی و سفیان ثوری و داودبن علی است، و نیز قول هر صحابی که