تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 179

ص:200

1- . او محمد بن محمود بن احمد روی بابرتی، اکمل الدین بن شمس الدین بن جمال الدین حنفی است. بابرتی منسوب به بابرت از دهات شهر بغداد است. او در سال هفتصد و اندی متولد و مشغول به علم شد و سپس به حلب مسافرت کرد و پس از مدتی اقامت در آن دیار به قاهره رفت و بعد از چندی فعالیت علمی در سال 786 هجری در مصر وفات یافت. از او کتاب کتاب هایی به یادگار مانده که از جمله آن ها عبارت است از شرح مشارق الانوار، شرح اصول البزودی، شرح الهدایه، شرح المنار فی اصول الفقه، شرح العقیده الطحاویه. }بارتی، شرح العقیده الطحاویه، مقدمه.{
2- . بخاری، صحیح بخاری، کتاب الصلاه، باب فضل استقبال القبله یستقبل باطراف رجلیه.
3- . باربرتی، شرح العقیده الطحاویه، ص89.
4- . او علامه ابراهیم بن موسی بن محمد لخمی ابواسحاق معروف به شاطبی است که مفسر، لغوی، فقیه و آشنا به اسانید بوده و از جمله کتاب های معروف او در اصول فقه کتاب الموافقات است. او در سال 790 رحلت کرد. }شاطبی، الموافقات، مقدمه کتاب.{

و من اشد مسائل الخلاف مثلاً مسأله اثبات الصفات حیث نفاها من نفاها، فاذا نظرنا الی مقاصد الفریقین وجدنا کل واحد منهما حائما حول حمی التنزیه و نفی النقائص و سمات الحدوث، و هو مطلوب الأدله، و انما وقع اختلافهم فی الطریق، و ذلک لایخل بالقصد فی الطرفین معا.

فالحاصل فی هذا الخلاف اشبه الواقع بینه و بین الخلاف الواقع فی الفروع؛(1)

از شدیدترین مسائل خلاف - از باب مثال - مسئله اثبات صفات است، که برخی آن را نفی کرده اند، هنگامی که به مقاصد هر دو فرقه نگاه می کنیم در می ابیم که در صدد تنزیه و نفی نقایص و نشانه های حدوث }از خداوند متعال{ می باشند و این مطلوب ادله است و فقط اختلاف آنان در طریق است، و این مخلّ به قصد دو طرف نیست، و حاصل در این خلاف،

به خلافی که در فروع است بیشتر شبیه می باشد.

او می نویسد:

و قد اختلفت الامه فی تکفیر هؤلاء الفرق؛ اصحاب البدع العظمی، و لکن الذی یقوی فی النظر و یحسب فی الأثر عدم القطع بتکفیرهم، و الدلیل علیه عمل السلف الصالح فیهم؛(2)

امت در تکفیر این فرقه ها، یعنی صاحبان بدعت های بزرگ، اختلاف کرده اند، ولی آنچه در نظر قوی به حساب می آید و در اثر نیز یافت می شود، عدم قطع به تکفیر آنان است، و دلیل بر آن، عمل سلف صالح شان می باشد.

شاطبی می گوید:

انّ اصل الحکم بالظاهر مقطوع به فی الأحکام خصوصا و بالنسبه الی الاعتقاد فی الغیر عموما؛ فانّ سیّد البشر مع اعلامه بالوحی یجری الأمور علی ظواهرها فی المنافقین و غیرهم، و ان علم بواطن احوالهم، و لم یکن ذلک بمخرجه عن جریان الظواهر علی ماجرت علیه...؛(3)