- مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله) 1
- اسلام 23
- مفهوم لغوی اسلام 23
- مفهوم اصطلاحی اسلام 24
- ترتب آثار و احکام اسلام بر اقرار لفظی 26
- الف) از روایات اهل سنت 27
- ب) روایات شیعه 28
- مفهوم لغوی ایمان 31
- جهت اول 35
- جهت دوم 35
- جهت سوم 36
- تأثیر تصدیق در حقیقت ایمان 37
- مفهوم تصدیق 37
- دلیل اول 38
- نقد ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان 38
- نقد 39
- دلیل دوم 39
- تأثیر عمل در مفهوم ایمان 40
- نقد 40
- نظریه رکن بودن عمل در ایمان 41
- دلیل اول 42
- دلیل دوم 43
- نقد 43
- دلیل چهارم 44
- نقد 44
- دلیل سوم 44
- نقد 44
- نقد 45
- دلیل پنجم 45
- نقد 45
- دلیل ششم 45
- دلیل هفتم 46
- نقد 46
- دلیل هشتم 46
- نقد 46
- نقد 47
- نقد 47
- دلیل نهم 47
- دلیل دهم 48
- نقد 48
- دلیل یازدهم 49
- نقد 49
- دلیل دوازدهم 49
- نقد 49
- رکن نبودن عمل در ایمان 50
- دلیل چهارم 52
- دلیل دوم 52
- دلیل سوم 52
- دلیل اول 52
- دلیل چهارم 53
- لزوم التزام به مقتضای ایمان 53
- زیاده و نقصان در ایمان 55
- توجیه اول 56
- قول به تشکیکی نبودن ایمان 56
- توجیه دوم 57
- نقد 57
- نقد 57
- توجیه سوم 58
- نقد 58
- توجیه چهارم 58
- نقد 58
- لفظی بودن نزاع 59
- نقد 59
- قول تشکیکیبودن ایمان 61
- تأثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان 65
- تشکیک در عمل ناشی از تصدیق 65
- نقد 65
- اجتماع نفی ایمان با اسلام 67
- الف) آیات 67
- ب) روایات 67
- ج) عبارات علما 68
- تصدیق به توحید 70
- ارکان اسلام و ایمان 70
- تصدیق به نبوت پیامبر اسلام$ 71
- اقرار به معاد 72
- مفهوم کفر 77
- کفر 77
- مفهوم اصطلاحی کفر 81
- تعریف به عدم ایمان 81
- تعریف به تکذیب 82
- تعریف به انکار صدق نبی 83
- تعریف به شک 83
- تعریف به جهل 83
- تقابل کفر با ایمان 84
- اقسام کفر 85
- روایات 85
- الف) تقسیم کفر به اعتبار حکم آن 85
- استعمال کفر در مقابل ایمان در قرآن 85
- صحابه و تابعین 86
- لغویین 86
- دیدگاه علما 87
- میزان در کفر اکبر 91
- میزان در کفر اصغر 92
- راه های تشخیص کفر اکبر از کفر اصغر 92
- تصریح بر نوع آن: 92
- دلالت خود روایت: 93
- حکم کفر اصغر 94
- سبب اطلاق کفر بر عمل غیر مخرج از ملت اسلام 94
- ب) تقسیم کفر به لحاظ اطلاق و تعیین 96
- کفر مطلق 96
- کفر معین 97
- میزان در کفر به مبدأ و معاد 98
- مخالفت حکم نقلی 98
- نقد 100
- مخالفت حکم عقلی و ضروری 101
- شک در مبدأ و حکم ضروری 102
- مخالفت حکم عقل بدیهی و ضروری منجر به انکار عقلی بدیهی 102
- اختلاف در سببیت انکار ضروری برای کفر 103
- نقد 103
- قول به سببیت مستقل 103
- نقد 104
- دلیل دوم 104
- دلیل اول 104
- نقد 105
- قول به عدم سببیت مستقل 105
- قول به تفصیل 107
- تکفیر 109
- مفهوم تکفیر 109
- اصالت عدم تکفیر 111
- لزوم احتیاط در تکفیر 114
- علمای اسلام و دستور به احتیاط در تکفیر 115
- وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر 119
- توسعه دایره اسلام 120
- کفایت ایمان اجمالی برای دخول در اسلام 121
- وجوب دعوت به سوی خدا نه به تکفیر 121
- تکفیر از دیدگاه قرآن و روایات 121
- تکفیر از دیدگاه روایات 123
- تکفیر از دیدگاه صحابه 129
- تکفیر از دیدگاه سلف 131
- ابن ابی لیلی 132
- ابن سیرین 132
- اوزاعی 133
- ابوحنیفه 133
- شافعی 134
- سفیان ثوری 134
- قاضی ابویوسف 134
- حافظ حمیدی 135
- احمد بن حنبل 136
- عبدالسلام بن قاسم 136
- اسماعیل بن یحیی مزنی، 137
- داود بن علی 137
- تکفیر از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 138
- طحاوی 138
- عثمان بن سعید دارمی 138
- ابوالحسن اشعری 140
- عبیدالله بن محمد بن بطه عکبری 141
- قیروانی 141
- ابوسلیمان محمد بن محمد خطابی 142
- ابومحمد عبدالوهاب بن علی بن نصر بغدادی 143
- ابن حزم 143
- امام جوینی 143
- شیخ طوسی 145
- ابن عبدالبر 146
- ابواسحاق شیرازی 146
- ابوالمحاسن رویانی 147
- ابوحامد غزالی 147
- قاضی عیاض یحصبی اندلسی 152
- بغوی 152
- ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی 153
- ابن ابن طفیل اندلسی (581ق) 154
- کاسانی 154
- ابن ابن عساکر دمشقی 154
- ابن رشد اندلسی (متوفی 595 ق) 155
- محمد بن عمر فخر رازی (متوفی 606ق) 155
- ابن ابن قدامه حنبلی (متوفی 620ق) 156
- محیی الدین ابن عربی (متوفی 638ق) 156
- ابوالعباس قرطبی (متوفی 656ق) 157
- قرطبی (متوفی 671ق) 157
- محقق حلی; (متوفی 676ق) 158
- نووی (متوفی 676ق) 160
- ابن دقیق العید(متوفی 702ق) 163
- خطیب شافعی (739ق) 164
- ذهبی (متوفی 748ق) 164
- ابن قیم جوزیه (متوفی 751ق) 171
- شیخ ابومحمد طاهر بن احمد قزوینی(متوفی 756ق) 172
- قاضی ایجی(متوفی756ق) 173
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 175
- امام شاطبی(متوفی 790ق) 178
- ابن ابی العز حنفی(متوفی 793ق) 180
- تفتازانی(متوفی 793ق) 181
- زین الدین عراقی (متوفی 806ق) 181
- میر سید شریف جرجانی(متوفی 812ق) 182
- ابن الوزیر(متوفی 840ق) 184
- تقی الدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م829ق) 184
- ابن حجر عسقلانی(متوفی 852ق) 186
- شیخ جلال الدین محلّی(متوفی 864ق) 189
- کمال الدین مقدسی (متوفی 906ق) 190
- شهید ثانی (متوفی 965ق) 191
- ابن نجیم مصری(متوفی 970ق) 192
- شعرانی حنفی(متوفی 973ق) 193
- ابن حجر هیتمی(متوفی 973ق) 195
- شربینی خطیب(متوفی 977ق) 196
- ملا علی قاری(متوفی 1014ق) 197
- بوسنوی(متوفی 1024) 199
- محمد عبدالرؤف مناوی (متوفی 1031ق) 200
- فاضل هندی (متوفی 1137 ه-) 200
- محمد بن سلیمان کردی(متوفی 1194ق) 201
- محمد بن احمد بن سالم سفارینی حنبلی(متوفی 1188ق) 201
- سلیمان بن عبدالوهاب(متوفی 1210ق) 202
- علوی بن احمد بن حسن حداد (متوفی 1232ق) 206
- ابن عابدین(متوفی 1252ق) 209
- صاحب جواهر (متوفی 1266ق) 210
- عثمان بن عبدالعزیز بن منصور ناصری (متوفی 1282ق) 211
- شیخ محمّد بن عبدالله نجدی 211
- عبدالغنی غنیمی میدانی حنفی (متوفی 1298ق) 213
- احمد زینی دحلان (متوفی 1304ق) 214
- نبهانی 216
- رشید رضا(متوفی 1354ق) 217
- دکتر محمد عبدالله دراز(متوفی 1377ق) 217
- سید اسماعیل بن مهدی بن حمید غربانی حسنی (متوفی 1400ق) 218
- اجماع متکلمان و فقها 220
- راه های علاج تکفیر افراطی 221
- عدم حکم به لوازم اعتقادات 225
- قرآن و حکم به ظاهر افراد 226
- حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل بیت( و حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل سنت و حکم به ظاهر افراد 227
- علمای اهل سنت و حکم به ظاهر 231
- ابومسلم اصفهانی (متوفی322ق) 231
- ابن حزم (متوفی 456ق) 233
- ابوعلی طبرسی (متوفی 548ق) 234
- بغوی(متوفی 510 ق) 234
- نووی (متوفی 676ق) 235
- ابن الصلاح (متوفی 643ق) 235
- ذهبی(متوفی 748ق) 236
- امام شاطبی (متوفی 790ق) 237
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 237
- ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ق) 238
- فیضی ناکوری(متوفی 1004ق) 238
- جلال الدین سیوطی(متوفی 911ق) 238
- ابن عجیبه حسنی(متوفی 1224ق) 239
- محمد جمال الدین قاسمی(متوفی 1332ق) 242
- قنوجی بخاری(متوفی 1307 ه-) 242
- مصطفی خیری منصوری (متوفی 1390ق) 243
- رشید رضا (متوفی 1354ق) 243
- دکتر یوسف قرضاوی 244
- دوری از خطّ غلو 244
- پرهیز از کید دشمنان اسلامی 247
- پرهیز از کلمات حساسیت زا و نفرت انگیز به یکدیگر 248
- پرهیز از ناسزا گفتن به مقدسات طرف مقابل 249
- رعایت اخلاق اسلامی درباره یکدیگر 249
- ملاقات و گفت و گو 250
- یکی شدن اصطلاحات 251
- بازنگری تدوین تاریخ اسلامی 252
- پرداختن به مسائل مهم 253
- همکاری در مسائل اتفاقی 255
- لحاظ مراتب اعمال 258
- ملاحظه ظرفیت های مردم 259
- رعایت تساهل و تسامح 260
- تعصب در رأی 263
- عوامل تندروی در تکفیر 263
- محور قرار دادن اشخاص 264
- تقلید کورکورانه 264
- سوء ظن به دیگران 265
- سوابق افکار 265
- فهم ظاهری از دین 266
- پیروی از متشابهات 267
- عدم شناخت حقایق تاریخی 268
- عدم آگاهی از مبانی دیگران 268
- جهل 269
- عجب و خودبزرگ بینی 271
- اکتفا به دانش اندک و برداشت های شخصی 271
- خطرات و پی آمد های ناگوار تکفیر و افراط گری 272
- تضعیف اتحاد مسلمانان 272
- کشتن افراد به اسم دین 273
- طعن در امت اسلامی 274
- مخالفت تکفیر با روح تسامح و جهانی بودن دین 276
- تحجر فکری 277
- قول به عدم جواز 281
- الف) تقلید 281
- قول به جواز 282
- ب) تأویل 283
- ج) اجتهاد 287
- اختلافات اجتهادی، دست آویز اختلافات میهنی 288
- انتقال اختلاف اجتهادی به اصول عقاید 288
- عذر بودن اجتهاد 291
- تکفیر افراطی 295
- آثار ضعف بصیرت در دین 295
- اشتغال به موضوعات جانبی 296
- ظاهرگرایی در فهم دین 296
- مشتبه شدن مفاهیم 297
- پیروی از متشابهات و ترک محکمات 297
- عدم جواز تکفیر به لازمۀ مذهب 298
- پاسخ 302
- نقد شبهۀ لزوم تکفیر کافر 302
- روایات 305
- دیدگاه بزرگان شیعه 307
- ضروری دین بودن امامت 308
- اعتقاد به اصل دین بودن امامت 308
- ناصبی بودن مخالف 311
- موارد اتفاق بر تکفیر 313
- منکر الوهیت خدا و توحید و رسول 315
- منکر ضروری دین 316
- غالی 317
- دشنام دهندۀ پیامبر$ 318
- الف) فتاوای علمای شیعه 318
- ب) روایات اهل بیت: 320
- ج) روایات اهل سنت 321
- تکفیر معتقدان به خلق قرآن 323
- موارد اختلافی در تکفیر مسلمانان 323
- نقد 324
- بررسی موضوع 324
- تکفیر معتقدان به تحریف قرآن 325
- اصول خوارج در تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- نقد 327
- نقد 329
- عدم امکان اجتماع بین ایمان و نفاق 329
- ادله خوارج در تکفیر مرتکب کبیره 330
- دلیل اول 330
- دلیل دوم 331
- نقد 331
- نقد 332
- دلیل سوم 332
- دلیل چهارم 333
- نقد 333
- نقد 334
- دلیل ششم 334
- دلیل پنجم 334
- نقد 335
- الف) آیات 335
- ادله اسلام مرتکب گناه کبیره 335
- ب) روایات 336
- اصل دوم: اجتماع حسنه و سیئه در یک فرد 339
- اصل اول: تفاضل ایمان 339
- اصول عدم تکفیر مرتکب گناه کبیره 339
- اصل سوم: نفی ایمان از برخی افراد مسلم 340
- دیدگاه اهل سنت در باره مرتکب گناه کبیره 341
- ب) جزء مقوم افرادی 343
- الف) جزء مقوم مجموعی 343
- ج) جزئیت التزام 343
- نقد 344
- د) عدم جزئیت و شرط کمال 344
- تکفیر مخالف اجماع 344
- بررسی موضوع 347
- نقد 348
- بررسی روایات شیعه 349
- توجیه روایات 350
- بررسی موضوع 351
- تکفیر فلاسفه 353
- نقد 353
- تناقض بین مبنا و بین آرا و فتاوای ابن تیمیه 354
- نقد 354
- تکفیر کسانی که معتقد به ارتداد صحابه بعد از رسول خدایند 357
- نقد 358
- عدم جواز تکفیر دشنام دهنده صحابه 358
- الف. انواعی از آیات درباره صحابه 358
- ب. وجود روایات مختلف درباره صحابه 363
- ج. عدم جواز تکفیر مجتهد 370
- د. عدم جواز تکفیر تأویل کننده 370
- ه- . ذنب مغفور بودن سبّ صحابی نزد ابن تیمیه 370
- ح. مخالفت تکفیر با سیره پیامبر$ 371
- و. اعتقاد صحابه به عدم کفر دشنام دهنده به خود 371
- ز. سیره سلف در عدم تکفیر دشنام دهنده صحابی 371
- ی. تکفیر نشدن دشنام دهنده برخی از صحابه، از سوی اهل سنت 372
- ط. اجماع بر عدم کفر دشنام دهنده صحابه 372
- ک. توثیق لعن کننده صحابی از سوی اهل سنت 376
- دیدگاه ابن تیمیه درباره سبّ صحابه 379
- عدم کفر لعن کننده صحابه، از نظر ابن تیمیه 379
- از تناقضات عملی ابن تیمیه 380
- عدم جواز قتل سابّ صحابی 381
- عدم کفر انکار خلافت ابوبکر و عمر 383
- اعتراف علمای اهل سنت به عدم کفر 385
- الف) ابوبکر بن ابی قحافه 386
- ج) امیرمؤمنان7 386
- ب) عثمان بن عفان 386
- دشنام داده شدن حضرت علی7 از سوی معاویه 387
- سیرۀ پیامبر$ بر عدم تکفیر 389
- الف) روایات 390
- استغاثه به ارواح اولیا از دیدگاه اهل سنت 390
- تکفیر استمدادکننده از ارواح اولیا بعد از مرگ (در برزخ) 390
- ب) صحابه و استغاثه به روح پیامبر$ 392
- ج) مسلمانان و استغاثه به ارواح اولیا 397
- د) دیدگاه علمای اهل سنت درباره استغاثه به ارواح اولیا 400
- مفهوم شناسی 415
- الف) مفهوم ارهاب و ترور 415
- ب) مفهوم اغتیال 419
- ج) فتک 420
- الف) آیات قرآن 421
- ب) روایات اهل سنت 422
- ج) روایات اهل بیت: 435
- حسن بصری متوفی (110ق) 441
- امام ابوبکر آجری(متوفی (360ق) 441
- شهاب الدین خفاجی (متوفی 1069ق) 442
- بیضاوی(متوفی 691ق) 445
- ابن رجب حنبلی(متوفی 795ق) 446
- ابن تمجید 447
- خطیب شربینی(متوفی 977ق) 448
- ابن منده (متوفی 395ق) 449
- ابوبکر حدّاد 450
- قونوی (متوفی 1195ق) 450
- قرطبی 451
- کمال الدین بن الهمام حنفی 451
- ابن حجر عسقلانی 452
- اعتدال از دیدگاه قرآن کریم 453
- اعتدال 453
- اعتدال از دیدگاه احادیث 454
- اعتدال اسلام، از منظر تاریخ 457
- اعتدال اسلام، از دیدگاه مستشرقان 462
- صدر الشریعه (متوفی 747 هجری) 463
- اعتدال دین اسلام از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 463
- شاطبی (متوفی 790ق) 464
- شوکانی (ت 1250ق) 465
- بیضاوی (متوفی 791 هجری) 465
ص:236
1- . فضل الذاکرین و الردّ علیی المنکرین، ص23.
2- . او احمد بن زین بن احمد دحلان مکی، شافعی، فقیه، و مورّخ و مفتی در مکه معظمه و شیخ الاسلام آن دیار بوده که در سال 1231 هجری در مکه متولد شد و در سال 1304 هجری در مدینه از دنیا رفت. او دارای تألیفاتی است که از آن جمله کتاب فتنه الوهابیه و الدرر السنیه فی الردّ علی الوهابیه است. }زینی دحلان، فتنه الوهابیه، مبحث مقدمه.{
3- . همان، ص 50.
آن ها تصریح به تکفیر امت، از ششصد سال پیش می کنند، و اول کسی که تصریح به این مطلب کرد محمد بن عبدالوهاب است، و دیگران از وی در این امر، متابعت کردند، و اگر کسی به دین او وارد می شد، در حالی که قبل از آن حج به جای آورده بود، به او می گفتند: دوباره حج به جای آور، زیرا حج اولی در حال شرک بوده و حج از تو ساقط نمی شود.
و نیز می گوید:
و کان یقول لهم: انّی ادعوکم الی الدین، و جمیع ما هو تحت السبع الطباق مشرک علی الإطلاق، و من قتل مشرکاً فله الجنه، و صارت نفوسهم بهذا القول مطمئنه؛(1)
محمد بن عبدالوهاب به آنان می گفت: من شما را به دین دعوت می کنم و می گویم: افرادی که زیر هفت طبقه آسمان هستند به طور مطلق مشرکند، و هر کس مشرکی را به قتل برساند، بهشت بر او واجب می شود و نفوس آنان به این گفتار مطمئن بود.
و نیز در ردّ وهابیان می گوید:
و عمدوا الی آیات کثیره من آیات القران التی نزلت فی المشرکین، فحملوها علی المؤمنین.(2)
آن ها متعرض بسیاری از آیات قرآن شده اند، که درباره مشرکان نازل شده، اما بر مؤمنان حمل کرده اند.
هم چنین می گوید:
و تمسّک فی تکفیر المسلمین بآیات نزلت فی المشرکین، فحملها علی الموحدین؛(3)
او در تکفیر مسلمانان به آیاتی تمسک کرد که درباره مشرکان نازل شده و آنان را بر موحدان حمل کرد.