- مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله) 1
- مفهوم لغوی اسلام 23
- اسلام 23
- مفهوم اصطلاحی اسلام 24
- ترتب آثار و احکام اسلام بر اقرار لفظی 26
- الف) از روایات اهل سنت 27
- ب) روایات شیعه 28
- مفهوم لغوی ایمان 31
- جهت اول 35
- جهت دوم 35
- جهت سوم 36
- تأثیر تصدیق در حقیقت ایمان 37
- مفهوم تصدیق 37
- نقد ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان 38
- دلیل اول 38
- نقد 39
- دلیل دوم 39
- نقد 40
- تأثیر عمل در مفهوم ایمان 40
- نظریه رکن بودن عمل در ایمان 41
- دلیل اول 42
- نقد 43
- دلیل دوم 43
- دلیل سوم 44
- دلیل چهارم 44
- نقد 44
- نقد 44
- نقد 45
- دلیل ششم 45
- دلیل پنجم 45
- نقد 45
- نقد 46
- دلیل هشتم 46
- دلیل هفتم 46
- نقد 46
- دلیل نهم 47
- نقد 47
- نقد 47
- نقد 48
- دلیل دهم 48
- دلیل یازدهم 49
- نقد 49
- دلیل دوازدهم 49
- نقد 49
- رکن نبودن عمل در ایمان 50
- دلیل چهارم 52
- دلیل دوم 52
- دلیل سوم 52
- دلیل اول 52
- لزوم التزام به مقتضای ایمان 53
- دلیل چهارم 53
- زیاده و نقصان در ایمان 55
- توجیه اول 56
- قول به تشکیکی نبودن ایمان 56
- توجیه دوم 57
- نقد 57
- نقد 57
- توجیه سوم 58
- نقد 58
- نقد 58
- توجیه چهارم 58
- لفظی بودن نزاع 59
- نقد 59
- قول تشکیکیبودن ایمان 61
- نقد 65
- تشکیک در عمل ناشی از تصدیق 65
- تأثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان 65
- الف) آیات 67
- ب) روایات 67
- اجتماع نفی ایمان با اسلام 67
- ج) عبارات علما 68
- ارکان اسلام و ایمان 70
- تصدیق به توحید 70
- تصدیق به نبوت پیامبر اسلام$ 71
- اقرار به معاد 72
- مفهوم کفر 77
- کفر 77
- تعریف به عدم ایمان 81
- مفهوم اصطلاحی کفر 81
- تعریف به تکذیب 82
- تعریف به انکار صدق نبی 83
- تعریف به جهل 83
- تعریف به شک 83
- تقابل کفر با ایمان 84
- اقسام کفر 85
- الف) تقسیم کفر به اعتبار حکم آن 85
- استعمال کفر در مقابل ایمان در قرآن 85
- روایات 85
- لغویین 86
- صحابه و تابعین 86
- دیدگاه علما 87
- میزان در کفر اکبر 91
- تصریح بر نوع آن: 92
- میزان در کفر اصغر 92
- راه های تشخیص کفر اکبر از کفر اصغر 92
- دلالت خود روایت: 93
- حکم کفر اصغر 94
- سبب اطلاق کفر بر عمل غیر مخرج از ملت اسلام 94
- ب) تقسیم کفر به لحاظ اطلاق و تعیین 96
- کفر مطلق 96
- کفر معین 97
- میزان در کفر به مبدأ و معاد 98
- مخالفت حکم نقلی 98
- نقد 100
- مخالفت حکم عقلی و ضروری 101
- مخالفت حکم عقل بدیهی و ضروری منجر به انکار عقلی بدیهی 102
- شک در مبدأ و حکم ضروری 102
- نقد 103
- قول به سببیت مستقل 103
- اختلاف در سببیت انکار ضروری برای کفر 103
- دلیل اول 104
- نقد 104
- دلیل دوم 104
- نقد 105
- قول به عدم سببیت مستقل 105
- قول به تفصیل 107
- مفهوم تکفیر 109
- تکفیر 109
- اصالت عدم تکفیر 111
- لزوم احتیاط در تکفیر 114
- علمای اسلام و دستور به احتیاط در تکفیر 115
- وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر 119
- توسعه دایره اسلام 120
- کفایت ایمان اجمالی برای دخول در اسلام 121
- وجوب دعوت به سوی خدا نه به تکفیر 121
- تکفیر از دیدگاه قرآن و روایات 121
- تکفیر از دیدگاه روایات 123
- تکفیر از دیدگاه صحابه 129
- تکفیر از دیدگاه سلف 131
- ابن ابی لیلی 132
- ابن سیرین 132
- ابوحنیفه 133
- اوزاعی 133
- شافعی 134
- سفیان ثوری 134
- قاضی ابویوسف 134
- حافظ حمیدی 135
- احمد بن حنبل 136
- عبدالسلام بن قاسم 136
- داود بن علی 137
- اسماعیل بن یحیی مزنی، 137
- تکفیر از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 138
- عثمان بن سعید دارمی 138
- طحاوی 138
- ابوالحسن اشعری 140
- عبیدالله بن محمد بن بطه عکبری 141
- قیروانی 141
- ابوسلیمان محمد بن محمد خطابی 142
- ابومحمد عبدالوهاب بن علی بن نصر بغدادی 143
- امام جوینی 143
- ابن حزم 143
- شیخ طوسی 145
- ابن عبدالبر 146
- ابواسحاق شیرازی 146
- ابوحامد غزالی 147
- ابوالمحاسن رویانی 147
- قاضی عیاض یحصبی اندلسی 152
- بغوی 152
- ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی 153
- ابن ابن عساکر دمشقی 154
- کاسانی 154
- ابن ابن طفیل اندلسی (581ق) 154
- ابن رشد اندلسی (متوفی 595 ق) 155
- محمد بن عمر فخر رازی (متوفی 606ق) 155
- ابن ابن قدامه حنبلی (متوفی 620ق) 156
- محیی الدین ابن عربی (متوفی 638ق) 156
- قرطبی (متوفی 671ق) 157
- ابوالعباس قرطبی (متوفی 656ق) 157
- محقق حلی; (متوفی 676ق) 158
- نووی (متوفی 676ق) 160
- ابن دقیق العید(متوفی 702ق) 163
- خطیب شافعی (739ق) 164
- ذهبی (متوفی 748ق) 164
- ابن قیم جوزیه (متوفی 751ق) 171
- شیخ ابومحمد طاهر بن احمد قزوینی(متوفی 756ق) 172
- قاضی ایجی(متوفی756ق) 173
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 175
- امام شاطبی(متوفی 790ق) 178
- ابن ابی العز حنفی(متوفی 793ق) 180
- زین الدین عراقی (متوفی 806ق) 181
- تفتازانی(متوفی 793ق) 181
- میر سید شریف جرجانی(متوفی 812ق) 182
- تقی الدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م829ق) 184
- ابن الوزیر(متوفی 840ق) 184
- ابن حجر عسقلانی(متوفی 852ق) 186
- شیخ جلال الدین محلّی(متوفی 864ق) 189
- کمال الدین مقدسی (متوفی 906ق) 190
- شهید ثانی (متوفی 965ق) 191
- ابن نجیم مصری(متوفی 970ق) 192
- شعرانی حنفی(متوفی 973ق) 193
- ابن حجر هیتمی(متوفی 973ق) 195
- شربینی خطیب(متوفی 977ق) 196
- ملا علی قاری(متوفی 1014ق) 197
- بوسنوی(متوفی 1024) 199
- فاضل هندی (متوفی 1137 ه-) 200
- محمد عبدالرؤف مناوی (متوفی 1031ق) 200
- محمد بن احمد بن سالم سفارینی حنبلی(متوفی 1188ق) 201
- محمد بن سلیمان کردی(متوفی 1194ق) 201
- سلیمان بن عبدالوهاب(متوفی 1210ق) 202
- علوی بن احمد بن حسن حداد (متوفی 1232ق) 206
- ابن عابدین(متوفی 1252ق) 209
- صاحب جواهر (متوفی 1266ق) 210
- شیخ محمّد بن عبدالله نجدی 211
- عثمان بن عبدالعزیز بن منصور ناصری (متوفی 1282ق) 211
- عبدالغنی غنیمی میدانی حنفی (متوفی 1298ق) 213
- احمد زینی دحلان (متوفی 1304ق) 214
- نبهانی 216
- دکتر محمد عبدالله دراز(متوفی 1377ق) 217
- رشید رضا(متوفی 1354ق) 217
- سید اسماعیل بن مهدی بن حمید غربانی حسنی (متوفی 1400ق) 218
- اجماع متکلمان و فقها 220
- راه های علاج تکفیر افراطی 221
- عدم حکم به لوازم اعتقادات 225
- قرآن و حکم به ظاهر افراد 226
- حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل بیت( و حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل سنت و حکم به ظاهر افراد 227
- علمای اهل سنت و حکم به ظاهر 231
- ابومسلم اصفهانی (متوفی322ق) 231
- ابن حزم (متوفی 456ق) 233
- بغوی(متوفی 510 ق) 234
- ابوعلی طبرسی (متوفی 548ق) 234
- نووی (متوفی 676ق) 235
- ابن الصلاح (متوفی 643ق) 235
- ذهبی(متوفی 748ق) 236
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 237
- امام شاطبی (متوفی 790ق) 237
- جلال الدین سیوطی(متوفی 911ق) 238
- ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ق) 238
- فیضی ناکوری(متوفی 1004ق) 238
- ابن عجیبه حسنی(متوفی 1224ق) 239
- محمد جمال الدین قاسمی(متوفی 1332ق) 242
- قنوجی بخاری(متوفی 1307 ه-) 242
- رشید رضا (متوفی 1354ق) 243
- مصطفی خیری منصوری (متوفی 1390ق) 243
- دوری از خطّ غلو 244
- دکتر یوسف قرضاوی 244
- پرهیز از کید دشمنان اسلامی 247
- پرهیز از کلمات حساسیت زا و نفرت انگیز به یکدیگر 248
- رعایت اخلاق اسلامی درباره یکدیگر 249
- پرهیز از ناسزا گفتن به مقدسات طرف مقابل 249
- ملاقات و گفت و گو 250
- یکی شدن اصطلاحات 251
- بازنگری تدوین تاریخ اسلامی 252
- پرداختن به مسائل مهم 253
- همکاری در مسائل اتفاقی 255
- لحاظ مراتب اعمال 258
- ملاحظه ظرفیت های مردم 259
- رعایت تساهل و تسامح 260
- تعصب در رأی 263
- عوامل تندروی در تکفیر 263
- محور قرار دادن اشخاص 264
- تقلید کورکورانه 264
- سوابق افکار 265
- سوء ظن به دیگران 265
- فهم ظاهری از دین 266
- پیروی از متشابهات 267
- عدم شناخت حقایق تاریخی 268
- عدم آگاهی از مبانی دیگران 268
- جهل 269
- اکتفا به دانش اندک و برداشت های شخصی 271
- عجب و خودبزرگ بینی 271
- تضعیف اتحاد مسلمانان 272
- خطرات و پی آمد های ناگوار تکفیر و افراط گری 272
- کشتن افراد به اسم دین 273
- طعن در امت اسلامی 274
- مخالفت تکفیر با روح تسامح و جهانی بودن دین 276
- تحجر فکری 277
- قول به عدم جواز 281
- الف) تقلید 281
- قول به جواز 282
- ب) تأویل 283
- ج) اجتهاد 287
- انتقال اختلاف اجتهادی به اصول عقاید 288
- اختلافات اجتهادی، دست آویز اختلافات میهنی 288
- عذر بودن اجتهاد 291
- تکفیر افراطی 295
- آثار ضعف بصیرت در دین 295
- اشتغال به موضوعات جانبی 296
- ظاهرگرایی در فهم دین 296
- پیروی از متشابهات و ترک محکمات 297
- مشتبه شدن مفاهیم 297
- عدم جواز تکفیر به لازمۀ مذهب 298
- پاسخ 302
- نقد شبهۀ لزوم تکفیر کافر 302
- روایات 305
- دیدگاه بزرگان شیعه 307
- اعتقاد به اصل دین بودن امامت 308
- ضروری دین بودن امامت 308
- ناصبی بودن مخالف 311
- موارد اتفاق بر تکفیر 313
- منکر الوهیت خدا و توحید و رسول 315
- منکر ضروری دین 316
- غالی 317
- دشنام دهندۀ پیامبر$ 318
- الف) فتاوای علمای شیعه 318
- ب) روایات اهل بیت: 320
- ج) روایات اهل سنت 321
- موارد اختلافی در تکفیر مسلمانان 323
- تکفیر معتقدان به خلق قرآن 323
- نقد 324
- بررسی موضوع 324
- تکفیر معتقدان به تحریف قرآن 325
- اصول خوارج در تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- نقد 327
- عدم امکان اجتماع بین ایمان و نفاق 329
- نقد 329
- دلیل اول 330
- ادله خوارج در تکفیر مرتکب کبیره 330
- نقد 331
- دلیل دوم 331
- نقد 332
- دلیل سوم 332
- نقد 333
- دلیل چهارم 333
- دلیل ششم 334
- دلیل پنجم 334
- نقد 334
- الف) آیات 335
- نقد 335
- ادله اسلام مرتکب گناه کبیره 335
- ب) روایات 336
- اصول عدم تکفیر مرتکب گناه کبیره 339
- اصل اول: تفاضل ایمان 339
- اصل دوم: اجتماع حسنه و سیئه در یک فرد 339
- اصل سوم: نفی ایمان از برخی افراد مسلم 340
- دیدگاه اهل سنت در باره مرتکب گناه کبیره 341
- ب) جزء مقوم افرادی 343
- ج) جزئیت التزام 343
- الف) جزء مقوم مجموعی 343
- نقد 344
- تکفیر مخالف اجماع 344
- د) عدم جزئیت و شرط کمال 344
- بررسی موضوع 347
- نقد 348
- بررسی روایات شیعه 349
- توجیه روایات 350
- بررسی موضوع 351
- نقد 353
- تکفیر فلاسفه 353
- تناقض بین مبنا و بین آرا و فتاوای ابن تیمیه 354
- نقد 354
- تکفیر کسانی که معتقد به ارتداد صحابه بعد از رسول خدایند 357
- عدم جواز تکفیر دشنام دهنده صحابه 358
- نقد 358
- الف. انواعی از آیات درباره صحابه 358
- ب. وجود روایات مختلف درباره صحابه 363
- د. عدم جواز تکفیر تأویل کننده 370
- ج. عدم جواز تکفیر مجتهد 370
- ه- . ذنب مغفور بودن سبّ صحابی نزد ابن تیمیه 370
- ز. سیره سلف در عدم تکفیر دشنام دهنده صحابی 371
- و. اعتقاد صحابه به عدم کفر دشنام دهنده به خود 371
- ح. مخالفت تکفیر با سیره پیامبر$ 371
- ط. اجماع بر عدم کفر دشنام دهنده صحابه 372
- ی. تکفیر نشدن دشنام دهنده برخی از صحابه، از سوی اهل سنت 372
- ک. توثیق لعن کننده صحابی از سوی اهل سنت 376
- دیدگاه ابن تیمیه درباره سبّ صحابه 379
- عدم کفر لعن کننده صحابه، از نظر ابن تیمیه 379
- از تناقضات عملی ابن تیمیه 380
- عدم جواز قتل سابّ صحابی 381
- عدم کفر انکار خلافت ابوبکر و عمر 383
- اعتراف علمای اهل سنت به عدم کفر 385
- الف) ابوبکر بن ابی قحافه 386
- ب) عثمان بن عفان 386
- ج) امیرمؤمنان7 386
- دشنام داده شدن حضرت علی7 از سوی معاویه 387
- سیرۀ پیامبر$ بر عدم تکفیر 389
- تکفیر استمدادکننده از ارواح اولیا بعد از مرگ (در برزخ) 390
- الف) روایات 390
- استغاثه به ارواح اولیا از دیدگاه اهل سنت 390
- ب) صحابه و استغاثه به روح پیامبر$ 392
- ج) مسلمانان و استغاثه به ارواح اولیا 397
- د) دیدگاه علمای اهل سنت درباره استغاثه به ارواح اولیا 400
- مفهوم شناسی 415
- الف) مفهوم ارهاب و ترور 415
- ب) مفهوم اغتیال 419
- ج) فتک 420
- الف) آیات قرآن 421
- ب) روایات اهل سنت 422
- ج) روایات اهل بیت: 435
- حسن بصری متوفی (110ق) 441
- امام ابوبکر آجری(متوفی (360ق) 441
- شهاب الدین خفاجی (متوفی 1069ق) 442
- بیضاوی(متوفی 691ق) 445
- ابن رجب حنبلی(متوفی 795ق) 446
- ابن تمجید 447
- خطیب شربینی(متوفی 977ق) 448
- ابن منده (متوفی 395ق) 449
- ابوبکر حدّاد 450
- قونوی (متوفی 1195ق) 450
- قرطبی 451
- کمال الدین بن الهمام حنفی 451
- ابن حجر عسقلانی 452
- اعتدال از دیدگاه قرآن کریم 453
- اعتدال 453
- اعتدال از دیدگاه احادیث 454
- اعتدال اسلام، از منظر تاریخ 457
- اعتدال اسلام، از دیدگاه مستشرقان 462
- اعتدال دین اسلام از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 463
- صدر الشریعه (متوفی 747 هجری) 463
- شاطبی (متوفی 790ق) 464
- بیضاوی (متوفی 791 هجری) 465
- شوکانی (ت 1250ق) 465
ص:279
1- . همان، ص223 - 231.
مطالب باطل آن، به وسیله سنتی که برای ما به ارث گذاشته شده و مملو از حقایق است؟!...
آیا اتفاق نظر نداریم که غرب تا به امروز از روحیه صلیبی آزاد نشده و هنوز این روحیه در بسیاری از کارها و افعال آنان حاکم است... چرا به جهت مقابله با این جنگ های صلیبی جدید با اسلحه جدید و امکانات فراوان، با یکدیگر همکاری نمی کنیم؟!
آیا نمی دانیم که گروه های تبشیری مسیحیت، عالم اسلام را با وسایل پیشرفته درنوردیده است... پس چرا همگی در مقابل این تهاجم دینی که رو در روی دین این امّت قرار گرفته و عقیده او را هدف قرار داده، نمی ایستیم...
آیا همگی نمی دانیم که استعمار فرهنگی با از بین رفتن استعمار نظامی هنوز باقی مانده و مشغول فتح عقل های جوان ها و فرزندان ما می باشد؟... پس چرا هم دیگر را برای مقابله با این استعمار و حمله ویران گر یاری نمی کنیم...
آیا نمی دانیم که صدها میلیون مسلمان در اطراف عالم از بدیهیات اسلام که مورد اتفاق بر وجوب و ضرورت آن است، جاهل می باشند، و تنها از اسلام اسم آن و از قرآن رسم آن را می دانند؟! آن نادانی و
خلأیی که حمله های تبشیری مسیحیان و تهاجم فکری آن ها را به طمع انداخته تا گمراهی خود را بین این جوانانی که به حساب امت اسلامی هستند، منتشر سازند!! آیا نباید این جوان ها را بر تعلیم مسائل ابتدایی اسلام و ارکان اساسی آن، از عقاید و عبادات و اخلاق و آدابی که هیچ مذهب و قولی در آن اختلاف ندارد...
مسیحیان انجیل های خود را به صدها زبان و هزاران لهجه منتشر ساختند، ولی ما عاجزیم از این که برخی از ترجمه های صحیح و معتبر را برای معانی قرآن کریم به مشهورترین زبان های عالم آماده کنیم تا چه رسد به غیر آن ها... .
لحاظ مراتب اعمال
انسان باید در بررسی و ارزش گذاری کارها مبنای صحیحی داشته و ملاحظه مراتب اعمال و کردار دیگران را بکند.
دکتر یوسف قرضاوی می نویسد: