تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 343

ص:364

بررسی موضوع

دیدگاه ها درباره جایگاه عملِ به ارکان، نسبت به ایمان و اسلام فرق می کند و مطابق هر دیدگاهی می توان بر مرتکب گناهان کبیره حکمی صادر کرد.

الف) جزء مقوم مجموعی

از عبارات و استدلال های خوارج استفاده می شود که عمل را جزء مقوم ایمان و اسلام به صورت مجموعی می دانند به طوری که اگر عمل نباشد، که یک جزء است، مجموع من حیث المجموع که اسلام و ایمان را تشکیل می دهد، نیست.

مطابق این دیدگاه مرتکب گناه کبیره کافر است.

ب) جزء مقوم افرادی

از عبارت های وهابیان و سلفی ها استفاده می شود، آنان عمل به ارکان را جزء حقیقت ایمان می دانند، ولی اگر کسی تمام اجزای مقوم ایمان را ترک کند، او را تکفیر می نمایند.

مطابق این دیدگاه مرتکب کبیره در صورتی که به مبدأ و معاد ایمان دارد، مؤمن است.

ابن تیمیه می گوید: «و لایجوز تکفیر المسلم بذنب فعله و لا بخطأ اخطأ فیه کالمسائل التی تنازع فیها اهل القبله؛»(1)؛ تکفیر مسلمان به دلیل گناهی که انجام داده یا خطایی که از او، در آن سر زده، جایز نیست، همانند مسایلی که اهل قبله در آن نزاع کرده اند.»

ج) جزئیت التزام

دیدگاهی که در بحث «ایمان» انتخاب شد این بود که ایمان عبارت است از تصدیق و علم به مبدأ و معاد، همراه با التزام به دستور های شرع، گرچه انسان لغزش داشته و از آن ها سرپیچی کند.