تکفیر از دیدگاه علمای اسلام صفحه 345

ص:366

ابن عابدین می گوید: «

....اطلق بعضهم انّ مخالف الاجماع یکفّر، و الحق انّ المسائل الاجماعیه تاره یصحبها التواتر عن صاحب الشرع کوجوب الخمس و قد لایصحبها، فالاوّل یکفّر جاحده لمخالفته التواتر لا لمخالفته الاجماع؛»(1)؛

... برخی به طور مطلق، مخالف اجماع را تکفیر می کنند و حق آن است که مسائل اجماعی گاهی همراه با تواتر از صاحب شرع است، مانند: وجوب خمس و گاهی همراه با تواتر نیست؛ در صورت اول، منکر آن به سبب مخالفت با تواتر کافر است، نه به جهت مخالفت با اجماع.

نووی می گوید:

قوله: }انّ جاحد المجمع علیه یکفّر{ لیس علی اطلاقه، بل الصواب فیه تفصیل سبق بیانه فی باب تارک الصلاه عقب کتاب الجنائز، و مختصره انّه ان جحد مجمعا علیه یعلم من دین الاسلام ضروره، کفر ان کان فیه نص، و کذا ان لم یکن فیه نصّ فی الاصحّ، و ان لم یعلم من دین الاسلام ضروره بحیث لایعرفه کل المسلمین لم یکفر. والله اعلم؛(2)؛

این که می گویند: منکر حکم اجماعی کافر است، مطلق نیست، بلکه حق آن است که در آن باید تفصیل داده شود اگر حکم اجماعی را انکار کرده، همان حکمی که ضروری بودنش از دین اسلام معلوم است، او در صورت وجود نص در آن کافر می باشد و نیز اگر در آن نص نباشد، بنابر قول اصح؛ اگر ضروری بودنش در دین اسلام معلوم نباشد، به طوری که تمام مسلمانان آن را نشناسند، کافر نمی شود.

آمدی می نویسد:

اختلفوا فی تکفیر جاحد الحکم المجمع علیه فاثبته بعض الفقهاء و انکره الباقون مع اتفاقهم علی انّ انکار حکم الاجماع موجب للتکفیر. و المختار انّما هو التفصیل، و هو انّ حکم الاجماع اما ان یکون داخلاً فی مفهوم اسم الاسلام کالعبادات الخمس