- مقدمه حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (دام ظله) 1
- مفهوم لغوی اسلام 23
- اسلام 23
- مفهوم اصطلاحی اسلام 24
- ترتب آثار و احکام اسلام بر اقرار لفظی 26
- الف) از روایات اهل سنت 27
- ب) روایات شیعه 28
- مفهوم لغوی ایمان 31
- جهت دوم 35
- جهت اول 35
- جهت سوم 36
- تأثیر تصدیق در حقیقت ایمان 37
- مفهوم تصدیق 37
- دلیل اول 38
- نقد ادله عدم دخالت تصدیق در ایمان 38
- نقد 39
- دلیل دوم 39
- تأثیر عمل در مفهوم ایمان 40
- نقد 40
- نظریه رکن بودن عمل در ایمان 41
- دلیل اول 42
- نقد 43
- دلیل دوم 43
- دلیل چهارم 44
- نقد 44
- دلیل سوم 44
- نقد 44
- نقد 45
- نقد 45
- دلیل ششم 45
- دلیل پنجم 45
- دلیل هشتم 46
- نقد 46
- دلیل هفتم 46
- نقد 46
- نقد 47
- نقد 47
- دلیل نهم 47
- دلیل دهم 48
- نقد 48
- دلیل یازدهم 49
- نقد 49
- دلیل دوازدهم 49
- نقد 49
- رکن نبودن عمل در ایمان 50
- دلیل اول 52
- دلیل دوم 52
- دلیل سوم 52
- دلیل چهارم 52
- لزوم التزام به مقتضای ایمان 53
- دلیل چهارم 53
- زیاده و نقصان در ایمان 55
- توجیه اول 56
- قول به تشکیکی نبودن ایمان 56
- نقد 57
- توجیه دوم 57
- نقد 57
- نقد 58
- توجیه سوم 58
- توجیه چهارم 58
- نقد 58
- لفظی بودن نزاع 59
- نقد 59
- قول تشکیکیبودن ایمان 61
- تشکیک در عمل ناشی از تصدیق 65
- تأثیر اقرار به شهادتین در ترتب آثار اسلام و ایمان 65
- نقد 65
- ب) روایات 67
- اجتماع نفی ایمان با اسلام 67
- الف) آیات 67
- ج) عبارات علما 68
- ارکان اسلام و ایمان 70
- تصدیق به توحید 70
- تصدیق به نبوت پیامبر اسلام$ 71
- اقرار به معاد 72
- مفهوم کفر 77
- کفر 77
- مفهوم اصطلاحی کفر 81
- تعریف به عدم ایمان 81
- تعریف به تکذیب 82
- تعریف به انکار صدق نبی 83
- تعریف به جهل 83
- تعریف به شک 83
- تقابل کفر با ایمان 84
- اقسام کفر 85
- روایات 85
- الف) تقسیم کفر به اعتبار حکم آن 85
- استعمال کفر در مقابل ایمان در قرآن 85
- صحابه و تابعین 86
- لغویین 86
- دیدگاه علما 87
- میزان در کفر اکبر 91
- میزان در کفر اصغر 92
- راه های تشخیص کفر اکبر از کفر اصغر 92
- تصریح بر نوع آن: 92
- دلالت خود روایت: 93
- حکم کفر اصغر 94
- سبب اطلاق کفر بر عمل غیر مخرج از ملت اسلام 94
- ب) تقسیم کفر به لحاظ اطلاق و تعیین 96
- کفر مطلق 96
- کفر معین 97
- مخالفت حکم نقلی 98
- میزان در کفر به مبدأ و معاد 98
- نقد 100
- مخالفت حکم عقلی و ضروری 101
- شک در مبدأ و حکم ضروری 102
- مخالفت حکم عقل بدیهی و ضروری منجر به انکار عقلی بدیهی 102
- قول به سببیت مستقل 103
- نقد 103
- اختلاف در سببیت انکار ضروری برای کفر 103
- دلیل اول 104
- دلیل دوم 104
- نقد 104
- نقد 105
- قول به عدم سببیت مستقل 105
- قول به تفصیل 107
- تکفیر 109
- مفهوم تکفیر 109
- اصالت عدم تکفیر 111
- لزوم احتیاط در تکفیر 114
- علمای اسلام و دستور به احتیاط در تکفیر 115
- وجوب تفحص و عدم سرعت در تکفیر 119
- توسعه دایره اسلام 120
- وجوب دعوت به سوی خدا نه به تکفیر 121
- کفایت ایمان اجمالی برای دخول در اسلام 121
- تکفیر از دیدگاه قرآن و روایات 121
- تکفیر از دیدگاه روایات 123
- تکفیر از دیدگاه صحابه 129
- تکفیر از دیدگاه سلف 131
- ابن ابی لیلی 132
- ابن سیرین 132
- اوزاعی 133
- ابوحنیفه 133
- شافعی 134
- قاضی ابویوسف 134
- سفیان ثوری 134
- حافظ حمیدی 135
- احمد بن حنبل 136
- عبدالسلام بن قاسم 136
- داود بن علی 137
- اسماعیل بن یحیی مزنی، 137
- عثمان بن سعید دارمی 138
- تکفیر از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 138
- طحاوی 138
- ابوالحسن اشعری 140
- عبیدالله بن محمد بن بطه عکبری 141
- قیروانی 141
- ابوسلیمان محمد بن محمد خطابی 142
- ابومحمد عبدالوهاب بن علی بن نصر بغدادی 143
- امام جوینی 143
- ابن حزم 143
- شیخ طوسی 145
- ابن عبدالبر 146
- ابواسحاق شیرازی 146
- ابوحامد غزالی 147
- ابوالمحاسن رویانی 147
- بغوی 152
- قاضی عیاض یحصبی اندلسی 152
- ابوالفتح محمد بن عبدالکریم شهرستانی 153
- ابن ابن عساکر دمشقی 154
- ابن ابن طفیل اندلسی (581ق) 154
- کاسانی 154
- محمد بن عمر فخر رازی (متوفی 606ق) 155
- ابن رشد اندلسی (متوفی 595 ق) 155
- ابن ابن قدامه حنبلی (متوفی 620ق) 156
- محیی الدین ابن عربی (متوفی 638ق) 156
- ابوالعباس قرطبی (متوفی 656ق) 157
- قرطبی (متوفی 671ق) 157
- محقق حلی; (متوفی 676ق) 158
- نووی (متوفی 676ق) 160
- ابن دقیق العید(متوفی 702ق) 163
- خطیب شافعی (739ق) 164
- ذهبی (متوفی 748ق) 164
- ابن قیم جوزیه (متوفی 751ق) 171
- شیخ ابومحمد طاهر بن احمد قزوینی(متوفی 756ق) 172
- قاضی ایجی(متوفی756ق) 173
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 175
- امام شاطبی(متوفی 790ق) 178
- ابن ابی العز حنفی(متوفی 793ق) 180
- زین الدین عراقی (متوفی 806ق) 181
- تفتازانی(متوفی 793ق) 181
- میر سید شریف جرجانی(متوفی 812ق) 182
- ابن الوزیر(متوفی 840ق) 184
- تقی الدین ابوبکر بن محمّد حسینی حصنی شافعی (م829ق) 184
- ابن حجر عسقلانی(متوفی 852ق) 186
- شیخ جلال الدین محلّی(متوفی 864ق) 189
- کمال الدین مقدسی (متوفی 906ق) 190
- شهید ثانی (متوفی 965ق) 191
- ابن نجیم مصری(متوفی 970ق) 192
- شعرانی حنفی(متوفی 973ق) 193
- ابن حجر هیتمی(متوفی 973ق) 195
- شربینی خطیب(متوفی 977ق) 196
- ملا علی قاری(متوفی 1014ق) 197
- بوسنوی(متوفی 1024) 199
- فاضل هندی (متوفی 1137 ه-) 200
- محمد عبدالرؤف مناوی (متوفی 1031ق) 200
- محمد بن احمد بن سالم سفارینی حنبلی(متوفی 1188ق) 201
- محمد بن سلیمان کردی(متوفی 1194ق) 201
- سلیمان بن عبدالوهاب(متوفی 1210ق) 202
- علوی بن احمد بن حسن حداد (متوفی 1232ق) 206
- ابن عابدین(متوفی 1252ق) 209
- صاحب جواهر (متوفی 1266ق) 210
- عثمان بن عبدالعزیز بن منصور ناصری (متوفی 1282ق) 211
- شیخ محمّد بن عبدالله نجدی 211
- عبدالغنی غنیمی میدانی حنفی (متوفی 1298ق) 213
- احمد زینی دحلان (متوفی 1304ق) 214
- نبهانی 216
- دکتر محمد عبدالله دراز(متوفی 1377ق) 217
- رشید رضا(متوفی 1354ق) 217
- سید اسماعیل بن مهدی بن حمید غربانی حسنی (متوفی 1400ق) 218
- اجماع متکلمان و فقها 220
- راه های علاج تکفیر افراطی 221
- عدم حکم به لوازم اعتقادات 225
- قرآن و حکم به ظاهر افراد 226
- حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل بیت( و حکم به ظاهر افراد 226
- روایات اهل سنت و حکم به ظاهر افراد 227
- علمای اهل سنت و حکم به ظاهر 231
- ابومسلم اصفهانی (متوفی322ق) 231
- ابن حزم (متوفی 456ق) 233
- ابوعلی طبرسی (متوفی 548ق) 234
- بغوی(متوفی 510 ق) 234
- نووی (متوفی 676ق) 235
- ابن الصلاح (متوفی 643ق) 235
- ذهبی(متوفی 748ق) 236
- امام شاطبی (متوفی 790ق) 237
- ابن تیمیه (متوفی 758ق) 237
- جلال الدین سیوطی(متوفی 911ق) 238
- ابن حجر عسقلانی (متوفی 852ق) 238
- فیضی ناکوری(متوفی 1004ق) 238
- ابن عجیبه حسنی(متوفی 1224ق) 239
- محمد جمال الدین قاسمی(متوفی 1332ق) 242
- قنوجی بخاری(متوفی 1307 ه-) 242
- مصطفی خیری منصوری (متوفی 1390ق) 243
- رشید رضا (متوفی 1354ق) 243
- دکتر یوسف قرضاوی 244
- دوری از خطّ غلو 244
- پرهیز از کید دشمنان اسلامی 247
- پرهیز از کلمات حساسیت زا و نفرت انگیز به یکدیگر 248
- رعایت اخلاق اسلامی درباره یکدیگر 249
- پرهیز از ناسزا گفتن به مقدسات طرف مقابل 249
- ملاقات و گفت و گو 250
- یکی شدن اصطلاحات 251
- بازنگری تدوین تاریخ اسلامی 252
- پرداختن به مسائل مهم 253
- همکاری در مسائل اتفاقی 255
- لحاظ مراتب اعمال 258
- ملاحظه ظرفیت های مردم 259
- رعایت تساهل و تسامح 260
- تعصب در رأی 263
- عوامل تندروی در تکفیر 263
- تقلید کورکورانه 264
- محور قرار دادن اشخاص 264
- سوء ظن به دیگران 265
- سوابق افکار 265
- فهم ظاهری از دین 266
- پیروی از متشابهات 267
- عدم شناخت حقایق تاریخی 268
- عدم آگاهی از مبانی دیگران 268
- جهل 269
- اکتفا به دانش اندک و برداشت های شخصی 271
- عجب و خودبزرگ بینی 271
- خطرات و پی آمد های ناگوار تکفیر و افراط گری 272
- تضعیف اتحاد مسلمانان 272
- کشتن افراد به اسم دین 273
- طعن در امت اسلامی 274
- مخالفت تکفیر با روح تسامح و جهانی بودن دین 276
- تحجر فکری 277
- قول به عدم جواز 281
- الف) تقلید 281
- قول به جواز 282
- ب) تأویل 283
- ج) اجتهاد 287
- انتقال اختلاف اجتهادی به اصول عقاید 288
- اختلافات اجتهادی، دست آویز اختلافات میهنی 288
- عذر بودن اجتهاد 291
- تکفیر افراطی 295
- آثار ضعف بصیرت در دین 295
- اشتغال به موضوعات جانبی 296
- ظاهرگرایی در فهم دین 296
- مشتبه شدن مفاهیم 297
- پیروی از متشابهات و ترک محکمات 297
- عدم جواز تکفیر به لازمۀ مذهب 298
- پاسخ 302
- نقد شبهۀ لزوم تکفیر کافر 302
- روایات 305
- دیدگاه بزرگان شیعه 307
- اعتقاد به اصل دین بودن امامت 308
- ضروری دین بودن امامت 308
- ناصبی بودن مخالف 311
- موارد اتفاق بر تکفیر 313
- منکر الوهیت خدا و توحید و رسول 315
- منکر ضروری دین 316
- غالی 317
- الف) فتاوای علمای شیعه 318
- دشنام دهندۀ پیامبر$ 318
- ب) روایات اهل بیت: 320
- ج) روایات اهل سنت 321
- موارد اختلافی در تکفیر مسلمانان 323
- تکفیر معتقدان به خلق قرآن 323
- نقد 324
- بررسی موضوع 324
- تکفیر معتقدان به تحریف قرآن 325
- تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- اصول خوارج در تکفیر مرتکب گناه کبیره 326
- نقد 327
- عدم امکان اجتماع بین ایمان و نفاق 329
- نقد 329
- ادله خوارج در تکفیر مرتکب کبیره 330
- دلیل اول 330
- نقد 331
- دلیل دوم 331
- دلیل سوم 332
- نقد 332
- نقد 333
- دلیل چهارم 333
- دلیل ششم 334
- دلیل پنجم 334
- نقد 334
- الف) آیات 335
- ادله اسلام مرتکب گناه کبیره 335
- نقد 335
- ب) روایات 336
- اصل دوم: اجتماع حسنه و سیئه در یک فرد 339
- اصول عدم تکفیر مرتکب گناه کبیره 339
- اصل اول: تفاضل ایمان 339
- اصل سوم: نفی ایمان از برخی افراد مسلم 340
- دیدگاه اهل سنت در باره مرتکب گناه کبیره 341
- الف) جزء مقوم مجموعی 343
- ج) جزئیت التزام 343
- ب) جزء مقوم افرادی 343
- نقد 344
- د) عدم جزئیت و شرط کمال 344
- تکفیر مخالف اجماع 344
- بررسی موضوع 347
- نقد 348
- بررسی روایات شیعه 349
- توجیه روایات 350
- بررسی موضوع 351
- تکفیر فلاسفه 353
- نقد 353
- تناقض بین مبنا و بین آرا و فتاوای ابن تیمیه 354
- نقد 354
- تکفیر کسانی که معتقد به ارتداد صحابه بعد از رسول خدایند 357
- الف. انواعی از آیات درباره صحابه 358
- نقد 358
- عدم جواز تکفیر دشنام دهنده صحابه 358
- ب. وجود روایات مختلف درباره صحابه 363
- د. عدم جواز تکفیر تأویل کننده 370
- ج. عدم جواز تکفیر مجتهد 370
- ه- . ذنب مغفور بودن سبّ صحابی نزد ابن تیمیه 370
- ز. سیره سلف در عدم تکفیر دشنام دهنده صحابی 371
- و. اعتقاد صحابه به عدم کفر دشنام دهنده به خود 371
- ح. مخالفت تکفیر با سیره پیامبر$ 371
- ط. اجماع بر عدم کفر دشنام دهنده صحابه 372
- ی. تکفیر نشدن دشنام دهنده برخی از صحابه، از سوی اهل سنت 372
- ک. توثیق لعن کننده صحابی از سوی اهل سنت 376
- دیدگاه ابن تیمیه درباره سبّ صحابه 379
- عدم کفر لعن کننده صحابه، از نظر ابن تیمیه 379
- از تناقضات عملی ابن تیمیه 380
- عدم جواز قتل سابّ صحابی 381
- عدم کفر انکار خلافت ابوبکر و عمر 383
- اعتراف علمای اهل سنت به عدم کفر 385
- الف) ابوبکر بن ابی قحافه 386
- ب) عثمان بن عفان 386
- ج) امیرمؤمنان7 386
- دشنام داده شدن حضرت علی7 از سوی معاویه 387
- سیرۀ پیامبر$ بر عدم تکفیر 389
- الف) روایات 390
- تکفیر استمدادکننده از ارواح اولیا بعد از مرگ (در برزخ) 390
- استغاثه به ارواح اولیا از دیدگاه اهل سنت 390
- ب) صحابه و استغاثه به روح پیامبر$ 392
- ج) مسلمانان و استغاثه به ارواح اولیا 397
- د) دیدگاه علمای اهل سنت درباره استغاثه به ارواح اولیا 400
- مفهوم شناسی 415
- الف) مفهوم ارهاب و ترور 415
- ب) مفهوم اغتیال 419
- ج) فتک 420
- الف) آیات قرآن 421
- ب) روایات اهل سنت 422
- ج) روایات اهل بیت: 435
- حسن بصری متوفی (110ق) 441
- امام ابوبکر آجری(متوفی (360ق) 441
- شهاب الدین خفاجی (متوفی 1069ق) 442
- بیضاوی(متوفی 691ق) 445
- ابن رجب حنبلی(متوفی 795ق) 446
- ابن تمجید 447
- خطیب شربینی(متوفی 977ق) 448
- ابن منده (متوفی 395ق) 449
- ابوبکر حدّاد 450
- قونوی (متوفی 1195ق) 450
- قرطبی 451
- کمال الدین بن الهمام حنفی 451
- ابن حجر عسقلانی 452
- اعتدال از دیدگاه قرآن کریم 453
- اعتدال 453
- اعتدال از دیدگاه احادیث 454
- اعتدال اسلام، از منظر تاریخ 457
- اعتدال اسلام، از دیدگاه مستشرقان 462
- صدر الشریعه (متوفی 747 هجری) 463
- اعتدال دین اسلام از دیدگاه اندیشمندان اسلامی 463
- شاطبی (متوفی 790ق) 464
- بیضاوی (متوفی 791 هجری) 465
- شوکانی (ت 1250ق) 465
ص:409
1- . ابن عابدین، حاشیه ردّ المحتار، ج4، ص450، به نقل از او.
2- . بن باز، التعلیقات البازیه، ج2، ص1119.
و سمعته یقول یوم خیبر: لأعطینّ الرایه رجلاً یحب الله و رسوله و یحبّه الله و رسوله، قال: فتطاولنا لها فقال: ادعوا لی علیا، فأتی به ارمد فبصق فی عینه و دفع الرایه إلیه ففتح الله علیه.
و لمّا نزلت هذه الآیه: {فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْنَآءَنا وَأَبْنَآءَکُمْ} دعا رسول الله علیا و فاطمه و حسنا و حسینا فقال: اللهم هؤلاء اهلی؛(1)
معاویه بن ابوسفیان، به سعد بن ابی وقاص دستور داد و گفت: چه چیز مانع تو شده، که اباتراب را دشنام دهی؟
گفت: تا زمانی که سه چیز را یاد می کنم که رسول خدا [درباره علی] فرمود، هرگز او را دشنام نمی دهم، و اگر یکی از آن ها، برای من بود از شترهای قرمز بهتر بود.
هنگام رفتن رسول خدا به برخی از جنگ ها، علی را جانشین خود قرار داد. حضرت عرض کرد: ای فرستاده خدا! مرا جانشین خود بر زنان و بچه ها قرار دادی؟ پیامبر فرمود: آیا راضی نمی شوی که نزد من، به منزله
هارون نزد موسی باشی، جز آن که بعد از من نبوت نیست.
و نیز در روز جنگ خیبر شنیدم که می فرمود: به طور حتم پرچم را به دست کسی می سپارم که خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست دارند. سعد می گوید: ما سرک می کشیدیم که پیامبر فرمود: علی را برایم بخوانید. او را در حالی که چشم درد داشت آوردند و حضرت آب دهان در چشمش مالید و پرچم را به او داد و خداوند فتح و پیروزی را به دست او قرار داد.
و هنگامی که این آیه نازل شد: «پس بگو بیایید فرزندانمان و فرزندانتان را بخوانیم...» رسول خدا علی، فاطمه، حسن، حسین} را خواست و عرض کرد: بار خدایا! اینان اهل بیت من هستند.
ابن اثیر در الکامل تحت عنوان: «ذکر ترک سبّ امیرالمؤمنین» می گوید: