مهریه و جهیزیه در اسلام و ایران صفحه 35

دو _ قابلیت تملک

مهر باید چیزی باشد که زن بتواند مالک آن شود. بنابراین، اموال و مشترکات عمومی مثل معدن ها، صحراها، باغ های عمومی و نیز چیزهایی که مالکیت آن برای مسلمان جایز نیست، مثل شراب و گوشت خوک نباید مهر قرار داده شوند. «مهر قرار دادن چیزهایی که ارزش و قیمت ندارد، مثل مردار، خون و امثال آن در جریان ازدواج، جایز نیست».

سه _ داشتن منفعت عقلایی و مشروع

مهر باید منفعت عقلایی و مشروع داشته باشد. چیزی که از نظر شرع و قانون، فروش یا استفاده آن ممنوع شده است، مثل شراب، خوک، ابزار لهو و لعب و مواد مخدر را نمی توان مهر قرار داد.

این شرط، امر مستقلی نیست، بلکه از دو شرط پیش، گرفته شده است. چیزی که ارزش مالی داشته باشد و به تملک هم درآید، منفعت عقلایی نیز دارد. به ویژه که فقها، بیع میت (مردار) را به آن دلیل جایز نمی دانند که منفعت عقلایی در آن وجود ندارد.

چهار _ تعیین نمونه

مورد مهر باید معیّن باشد. بنابراین، شی ء نامعلوم و مبهم را نمی توان مهر قرار داد. «مهر باید به گونه ای تعیین شود که آن را از ابهام خارج کند. پس اگر گفته شود یکی از این دو لباس یا خیاطی یکی از دو لباس را مهر قرار می دهم، تنها مهر باطل می شود، نه عقد و در این صورت اگر با زن نزدیکی کرده باشد، مهرالمثل است.(1)

اگر مهریه یکی از شرایط مذکور را نداشته باشد، مثلاً ارزش مالی یا منفعت عقلایی نداشته باشد، عقد به صحت خود باقی می ماند و برای زن در این موارد مهرالمثل ثابت می شود.