آشنایی با فقه حنفی صفحه 21

ص:35

1- (1) .جمع الجوامع؛ابن سبکی با حاشیه بنانی؛ج2،ص382.
2- (2) .الاجتهاد؛دکتر سید موسی؛ص162.
3- (3) .الإحکام فی أصول الأحکام؛آمدی؛ج4،ص111.
4- (4) .ارشاد الفحول؛شوکانی؛ص221.

ورود حدیث،درجات و مراتب آنها از لحاظ صحت و قوّت،علم داشته باشد و به هنگام تعارض،به شناخت راجح از مرجوح نایل شود. (1)

آگاهی به علم اصول فقهاین آگاهی،اساس و پایه اجتهاد است (2)و مجتهد به وسیله این علم،کیفیت استنباط احکام شرعی از مدارک آن را بازمی شناسد. (3)

فهم و ادراک مقاصد شارعدلالت الفاظ بر معانی گاهی احتمال چند وجه را دارد و در این صورت مجتهد باید از روی ملاحظه قصد و هدف شارع،یکی از آن وجوه را بر دیگری ترجیح دهد. (4)

شناخت قواعد کلی فقهآگاهی به قواعد مهم فقهی همانند قواعد«الضرر یزال»،«الیقین لا یزول بالشک»،«الامور بمقاصدها»و...-لازم است تا با استفاده از آن،حکم هر حادثه ای که نصّ خاصّی راجع به آن وجود ندارد،استخراج گردد.

شرایط تکمیلیمورد اجتهاد،فاقد دلیل قطعی باشدمجتهد نسبت به مسئله و یا واقعه مورد اجتهاد،هیچ گونه دلیل قطعی ای از نصوص قرآن،سنت و اجماع در دست نداشته باشد. (5)

آگاهی به موارد اختلاف فقهامجتهد باید در کنار آشنایی به موارد اجماع،به موارد اختلاف هم آگاهی داشته باشد.او می تواند در مسائلِ موردِ اختلاف فقها و یا در مسائلی که هنوز در باره آن حکمی صادر نشده،اقدام به اجتهاد نماید. (6)