آشنایی با فقه حنفی صفحه 22

ص:36

1- (1) .المستصفی،غزالی؛ج 2،ص352-353.
2- (2) .المستصفی،غزالی؛ج 2،ص 102.
3- (3) .جمع الجوامع،ابن سبکی؛ج2،ص400.
4- (4) .ارشاد الفحول،شوکانی،ص222؛اصول الفقه الاسلامی؛د.زحیلی؛ج 2،ص 1048.
5- (5) .ر.ک.به المستصفی،غزالی؛ج 2،ص 350-351.
6- (6) .ر.ک.به عقد الجید فی احکام الاجتهاد و التقلید،دهلوی؛ص8.

شرایط اجتهادشرایط تکمیلی3آشنایی با عُرف جاریلازم است فقیه به موارد عرف جاری منطقه خویش-بویژه در رابطه با الفاظی که معنی و مدلول آنها از شهری به شهر دیگر به جهت اختلافات عرفی تفاوت دارد-آشنایی داشته باشد،چرا که اختلاف عرفی تأثیر زیادی در اختلاف حکم دارد. (1)

4إعمال اصل براءتاصل براءت:هیچ چیزی بر ما حرام نیست،مگر آنچه که از روی ادله شرعی حرام شده باشد.پس مجتهد باید در هر مسئله ای به این اصل تمسّک جوید،چرا که اصلی است ثابت و غیر قابل تغییر. (2)

5آشنایی با علم منطقبرخی از اصولیون-مانند امام غزالی،بیضاوی-آشنایی با مباحث منطق را شرط اجتهاد دانسته اند. (3)و نظر بسیاری از متأخرین این است که آگاهی به علم منطق امر مهمی است،هرچند شرط اساسی اجتهاد نباشد. (4)

6عدالت و صلاحیتقبول فتوای مجتهد و اطمینان به اینکه او از روی هوای نفس سخن نمی گوید،بلکه مطابق ادله شرعی فتوا می دهد،و در راه اجتهاد کوتاهی و تقصیر نمی ورزد،همه این امور متوقف بر عدالت و تقوای مجتهد است.تعریف عدالت:«شخص بر انجام واجبات و مندوبات و همچنین بر ترک محرّمات و مکروهات همواره پایبند باشد،مروّت و شخصیت خود را حفظ و از مواضع شک و تهمت دوری نماید». (5)