کتابخانه بالقرآن

آشنایی با فقه حنفی صفحه 261

صفحه 261

ص:275

1- (1) - یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِیَ مِنَ الرِّبا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ* فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُؤُسُ أَمْوالِکُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ [بقره/278-279]ای کسانی که ایمان آورده اید!از خدا بپرهیزید،و آنچه از(مطالبات)ربا باقی مانده،رها کنید؛اگر ایمان دارید!اگر(چنین)نمی کنید،پس با خدا و رسولش اعلام جنگ کنید!و اگر توبه کنید،سرمایه های شما،از آن شماست؛نه ستمکار می شوید و نه ستم دیده.

همچنین داد و ستد گندم با آرد یا سبوس آن و یا خرید و فروش آرد به سبوس در حالی که یکی کم باشد و دیگری بیشتر،ربا محسوب می شود.

استثنائات

اما خرید و فروش حیوان به گوشت و یا گوشت به حیوان،یا داد و ستد کشمش به انگور یا انگور به سرکه،و یا خرید و فروش گوشت گاو به گوشت گوسفند یا عکس آن در حالی که یکی کم و دیگری زیاد باشد،درست است و ربا محسوب نمی شود.

إقاله

تعریف إقاله

إقاله عبارت است از برگرداندن داد و ستدی که انجام گرفته است با رضایت هر دو طرف و همراه با قیمت و کمّیت قبلی کالا.

حکم إقاله

إقاله بنابر تعریفی که گذشت،جایز است به شرط اینکه کالا موجود باشد،ولی اگر کالا از بین رفته باشد،إقاله درست نیست،بر خلاف عوض(قیمت)که اگر از بین رفته بود،اشکال ندارد و با جایگزین کردن آن با چیزی دیگر-در صورتی که خریدار قبول کند-إقاله صحیح می شود.

اقاله در کلام پیامبر صلّی الله علیه و آله

إقاله اگر همراه با شرایط آن انجام بگیرد نه تنها جایز است،بلکه ثواب بسیار هم دارد.پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله در این باره فرمودند:

«مَن أقالَ نادماً بیعته أقالَ اللهُ عثرَتَه یومَ القیامه» (1)