تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 180

ص:188

1- (1) سرخسی، المبسوط، ج 26، ص 79 و 80.
2- (2) نساء، 34.
3- (3) شرح فتح القدیر، ج 10، ص 277.

وارد می شود؛ به خصوص که در نظام حقوقی اسلام، تأمین معیشت خانواده با مرد است؛ به همین لحاظ، دیه آنان باید بیشتر باشد. طرفداران این نظریه عبارت اند از:

1. آقای مکارم شیرازی: ایشان در آغاز، در پاسخ به اشکالی که امروزه از سوی برخی روشنفکران مطرح می شود و آن عبارت است از اینکه اسلام دین مساوات و برابری است؛ پس چرا خون بهای زن، نصف خون بهای مرد است؟ می گوید:

جواب اجمالی این است که دیه بر عکس آنچه در فارسی گفته می شود، خون بها نیست. خون انسان بالاتر از این است که قیمتش اینها باشد قرآن مجید می فرماید: «خون انسان، برابر با خون همه انسان هاست»(1) و خون همه انسان ها با پول و امثال ذلک، قابل مبادله نیست. اینکه در فارسی، خون بها می گویند، تعبیری مسامحه ای است. عرب خون بها نمی گوید می گوید «دیه» و دیه به معنای بهای خون نیست. پس دیه چه نقشی دارد؟ آیا مجازات است یا جبران خسارت؟ دیه، جنبه مجازات دارد. در قتل عمد، اگر دیه می گیرند، مجازات است. در قتل خطا این است که هشدار می دهد که حواست را جمع کن؛ دفعه دیگر از این خطاها نکن. خون انسان شوخی بردار نیست. آیا مجازات است یا خسارت اقتصادی است؟ جواب این است که هر دو است؛ هم مجازات است که طرف حواسش را جمع کند؛ دیگر از این اشتباهات نکند؛ دفعه دیگر از این عمدها نکند و هم جبران خسارت اقتصادی است؛ یعنی مردی، زنی، در این خانوده از میان رفته است؛ جای او خالی است و این خلاء، به آن خانواده، خسارت اقتصادی وارد می کند. برای پرکردن این خسارت اقتصادی، دیه ای داده می شود.

ایشان پس از این پاسخ اجمالی درباره تفاوت دیه زن، به بررسی ابعاد گوناگون زن و مرد پرداخته و در مجموع، سه بعد را برای آنها بر شمرده است؛ بعد انسانی الهی، بعد علمی و ثقافی، بعد اقتصادی.