تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 29

ص:37

1. اگر دیه، ماهیت جبران خسارت داشته باشد، با توجه به قاعده کلی حاکم برخسارت ها، دیه نباید در آغاز، در شرع، اندازه معینی داشته باشد؛ بلکه باید بعد از خسارت وارده، اندازه آن براساس صدمه و خسارتی که وارد شده است، توسط کارشناس و اهل خبره تعیین گردد. اما اگر ماهیت مجازات داشته باشد، براساس اصل قانونی بودن مجازات ها در اسلام، باید میزان آن، دقیقاً در شرع و قانون عرفی تعیین شده باشد.

2. اگر دیه، ماهیت خسارت داشته باشد، به نتیجه عمل توجه می شود. به اینکه عامل جنایت، از شرایط تکلیف برخوردار است یا نه و به اینکه سوءنیتی در انجام عمل داشته است یا نه، توجهی نمی شود. اما اگر ماهیت مجازات داشته باشد، به درصد تقصیر و شرایط تکلیف نیز توجه می شود.

3. دیه، اگر خسارت صرف باشد، و اولیاء دم، صغیر باشند، قیم و سرپرست آنها می تواند همچون سایر اموال مولّی علیه، تصرفاتی را که به مصلحت آنهاست، انجام دهد؛ حتی اگر این تصرف، مساوی با نگرفتن دیه باشد. اما اگر مجازات باشد، نگرفتن دیه به منزله، عفو جانی است، و چنین حقی، برای قیم و سرپرست آنها وجود ندارد.(1)

نتیجه بحث ماهیت دیه

همان طور که بیان شد، دیه یکی از احکام امضایی اسلام است که در میان ملل قبل از اسلام نیز مرسوم بوده و اسلام آن را با همان معنای عرفی و عقلایی آن پذیرفته است. میزان آن نیز در مقابل قتل نفس و صدمه دیدن هر عضوی از اعضای بدن انسان در شریعت اسلام تعیین گردیده است. چنانچه