تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 49

ص:57

1- (1) سیدعلی طباطبائی، ریاض المسائل، ج 16، ص 350.
2- (2) سیدمحمود هاشمی شاهرودی، بایسته های حقوق جزاء، نشر میزان، ص 78.
3- (3) المقنعه، ص 735: «الدیّه فهی مائه من مسان الإبل إن کان القاتل من أصحاب الإبل أو ألف من الغنم، إن کان من أصحاب الغنم أو...».

همچنین شیخ طوسی در المبسوط تصریح به تعیین دارد. وی می گوید:

هر بزهکاری که از دارندهگان یکی از اجناسی باشد که دیه، به آن تعلق گرفته است، در صورت داشتن جنس معین، همان جنس را از او باید گرفت و اگر جنس معینی در اختیار ندارد، یکی از انواع دیگر را باید گرفت.(1)

این گروه از فقهای امامیه، در مورد تعیینی بودن اجناس دیات، به روایاتی استناد کرده اند که ظهور در تعیین دارند. در آن روایات، آمده است که بر صاحبان شتر، شتر و بر صاحبان گاو، گاو و... واجب می شود.(2)

اما پاسخ این است که ظاهر این نوع تعبیرات، تخفیف و آسان سازی کار برای دارندگان این اجناس است، نه تعیین؛ ازاین رو، می بینیم که در صحیحه «عبدالرحمان» آمده است:

«عَشَرَه آلَافِ دِرْهَم لِأهْلِ الْأمْصَارِ... لِأهْلِ السَّوَادِ مِائَتَا بَقَرَه(3) ؛ برای شهرنشینان، ده هزار درهم و برای اهل روستا، دویست گاو». از این روایت، این نکته تاریخی استنباط می شود که پول رایج آن زمان، درهم و دینار بوده و مردم شهر نیز معمولاً به آسانی به آنها دسترسی داشته اند. در روستاها نیز چون گاو و گوسفند برای ساکنان آن، قابل دسترسی بوده است، امام علیه السلام برای تسهیل امر، از هرکدام، همان جنسی را به عنوان دیه پذیرفته که به آسانی به آن دسترسی داشته اند. امروزه نیز همین طور است؛ مردم شهر، نسبت به مردم روستا به