تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 50

ص:58

1- (1) شیخ طوسی، المبسوط، ج 7، ص 119: «وکل من کان من أهل واحد من ذلک، أخذ منه مع الوجود، فإذا لم یوجد، أخذ أحد الأجناس الآخر».
2- (2) مانند: صحیحه عبدالرحمن و جمیل بن درّاج، در صحیحه جمیل آمده: «وَیُؤْخَذُ مِنْ أَصْحَابِ الْحلَلِ الْحلَلُ وَیُؤْخَذُ مِنْ أَصْحَابِ الْإِبِلِ الْإِبِلُ وَمِنْ أَصْحَابِ الْغَنَمِ الْغَنَمُ وَمِنْ أَصْحَابِ الْبَقَرِ الْبَقَرُ».دیه از کسانی که شتر دارند، شتر و از کسانی که گوسفند دارند، گوسفند، و از کسانی که گاو دارند، گاو گرفته می شود.
3- (3) وسائل الشیعه، ج 29، ص 193، باب 1، ابواب دیات النفس، ح 1.

نقود رایج مملکت خود و مردم روستا نیز به گاو وگوسفند، به آسانی دسترسی دارند. بنابراین، از ظاهر این دسته از روایات، این طور استنباط می شود که ذکر اجناس مذکور، در مقام تسهیل امر برای مردم است. مقتضی تسهیل نیز تخییر بین این امور است نه تعیین آن.

دوم) دیدگاه مذاهب اهل سنت

مذاهب اهل سنت در مورد اینکه فرد مجرم چه اجناسی را به عنوان دیه می تواند به شخص مجنی علیه پرداخت نماید اختلاف نظر دارند. دیدگاه آنها در مورد مقدار دیه مرد مسلمان، به تفکیک مذاهب، از این قرار است:

الف) مذهب حنفی: اکثر فقهای این مذهب، دیه را متعلق به اصول سه گانه می دانند. میزان دیه از هرکدام، در قتل مرد مسلمان، به این صورت است: شتر 100 عدد، دینار 1000 سکه، درهم 10/000 سکه.(1)

«نووی» در المجوع به نقل از ابوحنیفه آورده است:

ابوحنیفه می گوید: در دیه، سه اصل واجب است؛ 100 شتر یا 1000 دینار یا 10/000 درهم. قاتل می تواند هر یک از آنها را به خواست خود، پرداخت کند؛ خواه شتر یافت بشود، خواه نشود.(2)

اما دو شاگرد معروف ابوحنیفه «ابویوسف» و «محمد» برخلاف استادشان دیه را مانند فقهای امامیه و حنابله، متعلق به اصول شش گانه «شتر، گاو، گوسفند، درهم، دینار و حلّه» می دانند و معتقدند که جانی، در پرداخت اجناس مذکور، مخیر است.(3)