تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 69

ص:77

نمی تواند دلیل بر این باشد که قرآن کریم در این آیه، فقط به حکم دیه مردان پرداخته و حکم دیه زنان را خارج کرده است؛ زیرا هرچند قرآن کریم در این گونه خطابات، از لفظ مذکر استفاده کرده است، اما جنس مذکر مراد آن نیست؛ بلکه آیه در این گونه موارد، اطلاق دارد و هر دو را شامل می شود؛ مگر در مواردی که قرینه خاصی، دلالت بر اختصاص نماید و معین شود که خطاب، اختصاص به مردان دارد؛ ولی در مورد مذکور، چنین قرینه ای وجود ندارد تا شمولیت آیه را تقیید بزند.

همان طور که بیان آن گذشت عمده دلیل طرفداران نظریه برابری دیه زن و مرد، اطلاق همین آیه بود و آنان با استناد به آیه مذکور، مدعی بودند که این آیه، بیانگر مقدار دیه است و از این جهت اطلاق دارد و شامل مقدار دیه هم زن و هم مرد می شود؛ ازاین رو، برای صحت و عدم صحت این نظریه، لازم است که اطلاق آیه مورد نظر، با دقت مورد بررسی قرار گیرد.

اما اطلاق آیه از چند جهت قابل بررسی می باشد:

یکم: از ظاهر آیه مذکور، تنها حکم وجوب دیه در قتل خطایی فهمیده می شود و هیچ گونه اشاره ای به مقدار دیه در قتل نفس ندارد، تا از اطلاق آن بتوانیم حکم برابری مقدار دیه زن و مرد را استنباط کنیم؛ بلکه آیه، تنها در صدد بیان حکم وجوب دیه در قتل خطایی است؛ اما درباره مقدار دیه زن و مرد ساکت است و چیزی از اطلاق آن فهمیده نمی شود.

دوم: برفرض پذیرش چنین اطلاقی، روایات زیادی در منابع روایی مذاهب اسلامی آمده است که هم به لحاظ سند و هم به لحاظ دلالت، قابل اعتمادند؛ چنانچه در بحث «سنّت» به آنها اشاره خواهیم کرد. آن روایات، صراحت دارند بر اینکه مقدار دیه زنان، نصف مقدار دیه مردان است؛ بنابراین، بر فرض قبول اطلاق کتاب در این زمینه، این روایات،