تفاوت دیه زن و مرد از دیدگاه مذاهب اسلامی صفحه 70

ص:78

مقید آن می باشند؛ زیرا خداوند متعال در قرآن کریم به طور مطلق فرموده است «دیه مسلمه إلی أهله» و اطلاق آیه، هم مرد و هم زن را شامل می شود؛ ولی روایاتی که بر نصف بودن مقدار دیه زن تصریح دارند، حکم دیه زن را از تحت اطلاق این آیه خارج کرده اند و تنها حکم دیه مرد تحت اطلاق آیه مذکور باقی مانده است.

سوم: این احتمال هم هست که ابتدای آیه، ناظر به بیان مقدار دیه مرد باشد؛ زیرا واژه «مُؤْمِناً» مذکر است و الغای خصوصیت هم نیاز به قرینه دارد؛ مگر اینکه قاعده اشتراک در احکام را در اینجا قرینه بگیریم که در این صورت، اطلاق، قابل اثبات است؛ البته قاعده اشتراک احکام هم در همه موارد عمومیت ندارد؛ بلکه این قاعده در بسیاری از موارد، همچون قصاص و ارث، تخصیص خورده است؛ ازاین رو، نمی تواند قرینه باشد.

با وجود این احتمالات درباره اطلاق آیه، باید گفت نمی توان حکم تساوی دیه زن و مرد را از آن به دست آورد؛ زیرا:

یکم: آیه صرفاً بیانگر حکم وجوب دیه است؛ نه بیانگر مقدار آن؛ لذا آیه از این جهت اطلاق ندارد تا از آن، حکم برابری مقدار دیه زن و مرد استنباط گردد.

دوم: اطلاق آیه، توسط روایات معتبری که صراحت بر نصف بودن مقدار دیه زن دارند و به لحاظ سند نیز معتبرند قابل تقیید است؛ بنابراین، روایات مذکور مقید آیه شمرده می شوند و آیه را از اطلاق خارج می کنند.

سوم: الغای خصوصیت، قرینه می خواهد؛ درحالی که در اینجا قرینه ای وجود ندارد.

ب) سنت

اشاره

سنت که دوّمین منبع برای استنباط احکام اسلامی است، میان علمای شیعه و سنی محل اختلاف است. فقهای امامیه قول، فعل و تقریر