- مقدّمه معاونت پژوهش 1
- اشاره 7
- اهمیت فقه و جایگاه فقها 7
- فقه شیعه، به مثابه میراثی پُرمایه 8
- ضرورت بررسی احکام و حقوق کودک در فقه 9
- اهداف در تألیف این کتاب 14
- مشخصات این کتاب 15
- نحوه تدوین مباحث کتاب 17
- ساختار کتاب 18
- اشاره 21
- الف: معنای حقوق 23
- ب: معنای حق 24
- ج: مفهوم تکلیف و شرایط آن 28
- د: مفهوم و معنای حکم 29
- ه -: اقسام حکم 30
- و: افتراق حق با حکم 32
- 1- کودک در لغت 44
- 3- کودک (صغیر) در حقوق مدنی 46
- 5- مراحل سنین کودک در فقه 47
- 4- کودک در کنوانسیون حقوق کودک 47
- 6- کودک ممیز 48
- 7- تحقیق در این مسأله 50
- 9- اقسام حجر 51
- 8- حجر در لغت و اصطلاح فقهی 51
- 10- موجبات حجر 52
- 11- حجر در حقوق مدنی 52
- 12- حجر حمایتی و حجر سوء ظنّی 53
- 13- ادلّه فقهی حجر کودک 54
- 14- مبنای حقوقی حجر کودک 57
- 1- اهمیت تحقیق در مورد بلوغ 58
- 4- علامت اوّل: احتلام 60
- 3- علائم بلوغ 60
- 6- مباحث مطرح شده در ذیل علامت اوّل 65
- 7- علامت دوّم: انبات (رویش موی خشن) 66
- 9- ادلّه فقهی معیار سن بلوغِ پسران 68
- 8- علامت سوّم: سن بلوغ 68
- 10- ادلّه فقهی معیار سن بلوغ دختران 70
- 11- علامت چهارم و پنجم در بلوغ دختران 73
- 12- تحقیق در سن بلوغ دختران 75
- 13- ترجیح دیدگاه مشهور فقها 79
- اشاره 83
- 1- رشد در لغت 83
- 3- ادلّه دیدگاه فقها در مورد رشد 84
- 4- تحقیق در مفهوم رشد 86
- 5- اعتبار ملکه ی نفسانی 88
- 7- رشد در حقوق مدنی 90
- 8- سفیه در لغت و اصطلاح 91
- 9- حکم فقهی سفیه 92
- 10- احراز رشد 93
- 11- وقت آزمایش 94
- 12- اثبات رشد 95
- اشاره 101
- 1- ولایت در لغت و اصطلاح 103
- 3- انواع ولایت در حقوق مدنی 107
- 1- وصیت در لغت و اصطلاح 109
- 2- وصیت در اصطلاح حقوق مدنی 110
- 3- شرط بودن بلوغ در وصی 111
- 4- وصی در حقوق مدنی 118
- الف: ولایت حاکم اسلامی بر کودکان بی سرپرست 119
- ب: ادلّه فقهی ولایت حاکم بر ایتام 120
- ج: ولایت حاکم در حقوق مدنی 125
- د: ولایت قضات بر کودکان بی سرپرست 126
- ه -: ادلّه فقهی ولایت قضات بر کودکان بی سرپرست 128
- و: ولایت یا اختیارات قاضی (دادگاه) در حقوق مدنی 131
- ز: ولایت و اختیارات قیم در فقه و حقوق 132
- د: دادگاه صالح برای نصب قیم 135
- ح: ولایت عدول مؤمنین بر ایتام و کودکان بی سرپرست 139
- الف: شرایط اعمال ولایت 145
- ب: ادلّه فقهی اعتبار مصلحت در اعمال ولایت 146
- ج: رعایت مصلحت کودک در حقوق مدنی 147
- د: پایان ولایت، وصایت و قیمومت 147
- اشاره 149
- 2- بهترین بنیان در اسلام 151
- 1- طرح مسأله 151
- 3- حقّ داشتن پدر و مادر شایسته 153
- 4- زمینه های رعایت حق کودک قبل از ازدواج 154
- 5- ازدواج مکروه 163
- 6- نتیجه گیری از مباحث گذشته 167
- 7- پاسخ به یک پرسش 168
- 8- شرایط انعقاد نطفه و تشکیل جنین 169
- 1- تغذیه مادر در ایام بارداری 180
- 2- اضطرار به خوردن غذای حرام 183
- 3- حق حیات جنین 185
- اشاره 229
- 1- تجاوز به حقوق کودکان قبل از ظهور اسلام تا به امروز 231
- اشاره 231
- 2- غسل نوزاد 235
- 3- گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد 236
- 5- تراشیدن سر نوزاد در روز هفتم 239
- 6- عقیقه برای نوزاد 240
- 7- شرایط عقیقه 241
- 8- ولیمه در تولّد کودک 244
- 9- حق داشتن نام شایسته 245
- 11- بدترین نام ها 248
- 12- مقایسه حق اسم برای کودک در اسلام با کنوانسیون حقوق کودک 249
- 13- ختنه نوزاد پسر 253
- 16- دعا در وقت ختنه 254
- 15- وجوب ختنه بعد از بلوغ 254
- 18- اهمیت سنّت تبریک تولّد نوزاد 257
- 1- مفهوم نسب در لغت، فقه و حقوق 258
- 3- وجوب ثبت نسب نوزاد بر والدین 261
- 5- وجوب اقرار و اعتراف به نسب 264
- 4- نتیجه 264
- 7- دلیل دیدگاه فقیهان 266
- 8- تعمیم حکم در ازدواج موقّت 268
- 9- شرایط اثبات نسب 268
- 10- شرایط تحقّق و اثبات نسب در حقوق 278
- 11- آثار الحاق کودک به والدین 279
- 12- چند فرع فقهی در ارتباط با نسب کودک 281
- الف: نسب ناشی از وطی به شبهه 285
- ب: نسب ناشی از زنا 288
- 1- مفهوم تلقیح در لغت و اصطلاح 296
- 2- جواز تلقیح مصنوعی در بعضی از صور 298
- 3- حرمت تلقیح با نطفه مرد بیگانه 299
- 4- دلایل فقهی این دیدگاه 300
- 5- نسب در تلقیح مصنوعی 308
- 7- نسب ناشی از لقاح مصنوعی در حقوق مدنی 315
- 8- تذکر چند مطلب 316
- 9- انتقاد صاحب نظران حقوقی از تلقیح مصنوعی 318
- 1- طرح مسأله 320
- 2- شرایط نفوذ اقرار به نسب در فقه 321
- 3- شرایط نفوذ اقرار به نسب در حقوق مدنی 322
- 4- عدم فرق بین پدر و مادر در اقرار به نسب 323
- 5- انکار نسب بعد از اقرار 324
- 6- تذکر چند مطلب 325
- اشاره 327
- 1- مفهوم لقیط در لغت و اصطلاح 329
- 2- شرایط ملتقط 330
- 3- وظایف ملتقط 331
- 4- احکام لقیط 335
- 5- وارث لقیط 340
- 1- مفهوم تبنّی 342
- 2- حرمت تبنّی 342
- 4- عدم اثبات نسب با تبنّی 343
- 5- پرسشی درباره تبنّی 347
- 6- تأکید اسلام به نگهداری از اطفال بی سرپرست 350
- 8- فرزندخواندگی در حقوق مدنی 355
- 9- آثار حکم سرپرستی، حضانت و ولایت 357
- اشاره 359
- 1- اهمیت شیر مادر 361
- 2- نمونه هایی از آیات و روایات در اهمیت شیر مادر 362
- 3- فواید شیر مادر 365
- الف: وجوب شیردادن مادر به نوزاد 368
- ب: عدم وجوب شیر دادن بر مادر 369
- ج: حق تقدّم مادر در شیر دادن به نوزاد 371
- د: استحقاق مادر برای گرفتن اجره المثل شیر دادن 374
- ه -: مدّت شیرخوارگی وچگونگی آن 375
- و: شیرخوارگی بیش از دو سال 377
- ز: حق تغذیه کودک با شیر مادر در حقوق مدنی 379
- ح: شیرخوارگی و ایجاد محرمیت و قرابت 380
- ط: ادلّه فقهی ایجاد قرابت با شیرخوارگی 381
- ی: شرایط پیدایش قرابت رضاعی و محرمیت با رضاع 382
- ک: احکام مترتّب بر رضاع 386
- ل: قرابت رضاعی در حقوق مدنی 387
- 1- نفقه در لغت و اصطلاح 389
- 2- وجوب نفقه کودک بر والدین 390
- 3- ادلّه وجود نفقه کودک بر والدین 390
- 4- نفقه نوه و نتیجه 393
- 5- استحباب تأمین نفقۀ اولاد اقارب 394
- 6- ترتیب وجوب نفقه 396
- 7- شرایط انفاق کننده و مستحق انفاق 398
- 8- وجوب کسب در آمد برای تأمین نفقه اولاد 399
- 9- پایان زمان وجوب نفقه 401
- 10- مقدار نفقه 402
- 11- ترتیب در پرداخت نفقه 403
- 12- الزام به انفاق 405
- 13- نفقه کودک در حقوق مدنی 406
- 14- شرایط منفق علیه و انفاق کننده در حقوق مدنی 407
- 15- مقدار نفقه در حقوق مدنی 408
- 16- متقابل بودن نفقه اقارب 408
- 17- الزام به انفاق نفقه اقارب 409
- ب: زکات اموال 410
- الف: طرح مسأله 410
- ج: زکات فطره 411
- د: انواع کفّارات 412
- ه -: انفال 415
- و: خراج وجزیه 419
- ز: خمس درآمدها 419
- ح: صدقات مستحبی 421
- اشاره 423
- 1- حضانت در لغت و اصطلاح فقه 425
- 3- ماهیت حضانت (حق یا تکلیف) 428
- 5- ادلّه فقهی این نظریه 429
- 4- تعیین اولویت در حضانت اطفال 429
- 7- ادلّه این دیدگاه 432
- 8- حضانت کودک در صورت فوت والدین 433
- 9- شرایط حاضن 434
- 10- سلب حضانت از دارنده ی اولویت 439
- 11- حق ملاقات طفل در مدّت حضانت 439
- 13- پایان زمان حضانت 442
- 16- مسائل مربوط به حضانت در حقوق مدنی 444
- 15- مراقبت و نظارت بر نوجوانان 444
- 1- تربیت در لغت 450
- 2- تعریف تربیت 450
- 3- تربیت در اصطلاح فقه و حقوق 451
- 5- تعریف تعلیم 452
- 4- تعلیم در لغت 452
- 7- اهمیت تعلیم و تربیت در اسلام 453
- 6- تعلیم در اصطلاح فقها 453
- 9- سفارش اولیای دین به تعلیم و تربیت در دوران کودکی 459
- 10- اقسام تربیت 463
- 11- حکم تعلیم و تربیت 464
- 12- ادلّه وجوب تعلیم و تربیت 465
- 13- اشتراک مادر با پدر در ولایت بر تربیت فرزندان 472
- 15- یاد آوری چند مطلب 474
- 16- فضیلت تربیت و پرورش ایتام 478
- 17- روایات وارد شده در فضیلت تربیت ایتام 480
- 18- ولایت حاکم مشروط به نبودن پدر و مادر 483
- 20- تربیت کودک در حقوق مدنی 484
- 22- مقایسه تعالیم اسلام با اعلامیه جهانی و کنوانسیون در تربیت کودک 485
- اشاره 489
- 2- مراحل تعلیم و تربیت 491
- 1- طرح مسأله 491
- 3- احیای شخصیت کودک 496
- 4- عوامل احیای شخصیت در کودک 497
- 5- اظهار مهربانی و عطوفت نسبت به کودکان 504
- 6- اجتناب از افراط در محبّت به کودک 509
- 7- والدین الگوی تربیتی کودکانند 511
- 8- عادت دادن کودکان به رفتار پسندیده 514
- 9- ارزش هایی که عادت به آن ها توصیه شده است 515
- 10- تربیت با موعظه 525
- 11- آداب موعظه 527
- 13- نمونه هایی از تشویق، در قرآن و احادیث 530
- 14- فواید تشویق 533
- 16- تربیت با بیان قصّه 534
- 18- تربیت با امرونهی به کودک 535
- 17- تربیت با ایجاد مسابقه بین کودکان 535
- 20- تربیت با تنبیه و تأدیب کودک 535
- 19- تربیت با قهر و دوری از کودک 535
- 1- تعلیم و تربیت در جهت ایمان به آفریدگار جهان 537
- 2- اثر ایمان به خدا در وجود کودک 539
- 3- معرفت و محبت پیامبر صلی الله علیه و آله و خاندان او 540
- 6- آموزش فرائض دینی 544
- 7- آموزش مستحبات و ترغیب به انجام آن ها 547
- 8- توصیه به دعا برای فرزندان 549
- 9- آموزش علوم مختلف 550
- 10- آموزش نیازهای جامعه اسلامی 553
- 11- آموزش فنون رزمی و آمادگی های جسمانی 554
- 1- ادب نظافت 557
- 2- ادب غذا خوردن 558
- 3- تربیت کودک به آداب اجتماعی 559
- 6- افراد شایستهِ دوستی برای فرزندان 566
- 7- عدالت و مساوات در بین اطفال 567
- 8- آموزش کودکان در قانون اساسی و دیگر قوانین 568
- 9- آموزش کودک در اعلامیه جهانی و پیمان نامه حقوق کودک 569
- اشاره 571
- روایات 578
- اعلام 595
- اماکن 599
ص:244
گفتار اوّل: انجام امور اعتقادی و مذهبی بعد از تولّد نوزاد
اشاره
از جمله حقوق مسلّم کودکان، تأمین امنیت آنان پیش از ولادت و پس از آن است. اسلام، تکریم و احترام به شخصیت کودک و رعایت حق امنیت برای وی را در جهات مختلف و به عالی ترین وجه، مورد عنایت و دستور قرار داده است. احکامی که در ارتباط با کودک بعد از ولادت او صادر شده، اعمّ از این که در جهت تربیت کودک صادر شده باشد (احکام تربیتی) یا به عنوان حقوق و نیز اعم از این که به صورت واجب رعایت آن ها از والدین و دیگر کسانی که متوّلی امور کودک می باشند، خواسته شده و یا استحباب، این مدّعا را به خوبی اثبات می نماید.
1- تجاوز به حقوق کودکان قبل از ظهور اسلام تا به امروز
قبل از بیان دیدگاه اسلام در ارتباط با حقوق مختلف کودک، مناسب است اشاره ای هر چند گذرا به آن چه قبل از اسلام و بعد از ظهور آن در جزیره العرب، محل نزول احکام الهی و دیگر ممالک مترقّی آن زمان در ارتباط با تجاوز به حقوق کودک رواج داشته است و تغییر شکل تجاوز در روزگار حاضر، داشته باشیم تا ژرف نگری و مترقّی بودن احکام اسلامی در این زمینه بهتر معلوم گردد.