احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 330

ص:343

1- (1) ر. ک: ابن اثیر، النهایه فی غریب الحدیث و الاثر 264:4؛ لسان العرب 514:5؛ مجمع البحرین 1640:3.
2- (2) المبسوط 336:3؛ شرائع الاسلام 283:3؛ قواعد الاحکام 200:2؛ مسالک الافهام 461:12؛ جامع المقاصد 97:6.
3- (3) ریاض المسائل 138:14؛ مفتاح الکرامه 89:6؛ مجمع الفائده والبرهان 393:10-394.
4- (4) شرائع الاسلام 283:3؛ قواعد الاحکام 200:2؛ مسالک الافهام 462:12؛ جواهر الکلام 149:38؛ تحریرالوسیله 233:2.

غیر ممیز فرقی نیست و اطلاق التقاط بر حضرت یوسف علیه السلام(1) هنگامی که او را در چاه یافتند با این که در آن زمان ممیز بوده و نیز عموم بعضی از اخبار،(2) هر دو را شامل می شود.

به هر صورت، چنین کودکانی در هر جامعه و در هر زمانی کم و بیش یافت می شوند، البتّه در رخدادهای سخت مانند زلزله و جنگ های بزرگ خانمان سوز بیش تر می باشند و در فقه و دستورات دینی برای این گونه کودکان، حقوقی بر عهده جامعه ذکر شده است.

2- شرایط ملتقط

یابنده طفل لقیط را ملتقط نامند و برای آن شرایطی است:

اوّل و دوّم: بلوغ و عقل

فقها در این باره اتّفاق نظر دارند،(3) بنابراین کودک و مجنون مشمول احکام ملتقط قرار نمی گیرند،(4) زیرا التقاط و یافتن طفل لقیط، مستلزم نوعی ولایت بر حضانت و حفظ او و نیز قدرت بر طرف ساختن نیازهای وی می باشد و این دو اهلیت انجام این امور را ندارند، در نتیجه اگر صغیر و مجنون لقیط را در اختیار دارند، بر دیگران که اهلیت انجام نگهداری او را دارند، واجب است از آنان بگیرند.(5)

سوم: حریت

زیرا عبد به دلیل این که ملک مولایش می باشد، قادر به انجام امور لقیط نیست.(6)

چهارم: مسلمان بودن

مشهور در بین فقها این است که اگر لقیط محکوم به اسلام است، مانند آن که در بلاد اسلامی پیدا شود شرط است ملتقط، مسلمان باشد. بنابراین اگر کافر او را در اختیار دارد، باید