احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 347

ص:360

1- (1) وسائل الشیعه 380:21، باب 17 من ابواب احکام الاولاد، ح 1.
2- (2) همان، باب 17.
3- (3) وسائل الشیعه 378:21-379، باب 16 من ابواب احکام الاولاد، ح 1.
4- (4) همان، ص 497، باب 100، ح 1.
5- (5) همان، 274:26-275، باب 8 من ابواب میراث ولد الملاعنه، ح 1 و 4.

وجود نداشته باشد، نسب طفل به او ثابت نمی شود و مفروض کلام این است که متبنّی دلیلی بر صدق مدّعای خویش ندارد.

نتیجه آن که، آن چه در این زمان مرسوم شده است که بعضی از مردم به هر دلیل، اطفال مجهول النسب را با ادّعا و تبنّی به فرزندی می پذیرند و به خود ملحق و آثار فرزند حقیقی بر او مترتّب می نمایند، مجوّز شرعی ندارد، بلکه حرام است و هیچ اثری از آثار نسب حقیقی بر آن مترتّب نمی شود و چنین کودکی نسبت به خانواده ای که او را به فرزندی برگزیده اند، اجنبی است مگر این که از راه های شرعی، ایجاد محرمیت گردد.

5- پرسشی درباره تبنّی

در بحث از فرزند خواندگی این پرسش مطرح است که آیا بهتر نیست از قوانین اروپایی پیروی گردد تا فرزند خواندگی از نظر تشریفات، ساده و از لحاظ آثار، کامل شود؟

به بیانی دیگر، فرزندخواندگی از نظر اجتماعی فواید فراوانی دارد، کودکان یتیم و سر راهی کانونی برای رشد می یابند و از بار وظایف دولت کاسته می شود؛ خانواده هایی که از نعمت فرزند داشتن محروم مانده اند چراغی برای زندگی یکنواخت و خسته کننده خود پیدا می کنند و در این راه هدفی مشروع و انسانی می یابند؛ آنان که نتوانسته یا نخواسته اند خانواده ای تشکیل دهند از غم تنهایی رها می شوند و بخشی از کمبودهای روانی را جبران می کنند؛ مادرانی که برای پوشیده نگه داشتن گناه خود، وسوسه نابود کردن ثمره گناه، یعنی فرزند را در سر می پرورانند، راهی تازه برای رهایی خویش و تأمین سعادت فرزند پیدا می کنند.(1) پس با این فواید، چرا اسلام فرزندخواندگی (تبنّی) را حرام دانسته است؟

قبل از پاسخ به این سؤال، ذکر دو نکته لازم به نظر می رسد:

الف: در جای خود در علم اصول و کلام، تحقیق و مسلّم گردیده که احکام شرعی تابع مصالح و مفاسد است و از مجموع مطالبی که در این مورد مطرح گردیده است، می توان به دست آورد که مصلحت در سه مرحله وجود دارد: جعل، مجعول و اجرا.