احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 351

ص:364

1- (1) ر. ک: ناصر کاتوزیان، حقوق مدنی - خانواده 383:2-384.
2- (2) سوره ضحی 9:93.
3- (3) راغب، مفردات: 687.

مخاطب در این آیه هر چند شخص رسول الله می باشد، امّا بی تردید همگان را شامل می شود، هم چنین از آن استفاده می شود، مسأله اطعام و انفاق به یتیمان گرچه مهم است، ولی از آن مهم تر، دلجویی و نوازش و رفع کمبودهای عاطفی آنان است.

در آیات دیگری به شرح اعمالی که موجب دوری از خدا و گرفتاری در چنگال مجازات الهی می شود، پرداخته و می فرماید: چنان نیست که شما خیال می کنید (که اموالتان دلیل بر مقام شما نزد پروردگار است، بلکه اعمالتان حاکی از دوری شما از خداست). شمایتیمان را گرامی نمی دارید و یکدیگر را به اطعام مستمندان تشویق نمی کنید. (کَلاّ بَلْ لا تُکْرِمُونَ الْیَتِیمَ * وَ لا تَحَاضُّونَ عَلی طَعامِ الْمِسْکِینِ ).(1)

در این آیات نیز از اکراه سخن به میان آمده و بیانگر این معنی است که یتیم نباید احساس کند که چون پدرش را از دست داده، خوار و ذلیل و بی مقدار شده، بلکه باید آن چنان مورد اکرام قرارگیرد که جای خالی پدر را احساس ننماید. هم چنین روایات بسیاری بر فضلیت تکریم ایتام و اطفال بی سرپرست تأکید گردیده است، به عنوان نمونه:

1 - از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نقل شده که فرموده است: هنگامی که یتیم گریه می کند عرش خدا به لرزه می افتد و خداوند به فرشتگانش می فرماید: ای ملائکه من! چه کسی این یتیم که پدرش را در کودکی از دست داده به گریه انداخته است؟ ملائکه می گویند: خدایاتو آگاه تری! خداوند می فرماید: ای ملائکه من شما را گواه می گیرم که هر کس او را از گریه باز دارد و قلبش را خشنود نماید من روز قیامت او را خشنود خواهم کرد. «إنّالیتیم اذا بکی اهتزّ لبکائه عرش الرحمن... فیقول الله تعالی: یا ملائکتی! فإنّی اشهدکم انَّ لمن اسکته وارضاه أن ارضیه یوم القیامه».(2)همین مضمون از امام صادق علیه السلام نیز روایت شده، با این تفاوت که فرموده است: هر بنده مؤمنی که او را ساکت نماید، بهشت بر او واجب می شود.

«لایَسْکِتُهُ عَبْدٌ مُؤْمِنٌ إِلاّ وَجَبَت لَهُ الْجَنَّه».(3)