احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 369

ص:382

1- (1) ر. ک: لسان العرب 80:3، مبسوط در ترمینولوژی حقوق 2054:3.
2- (2) مصباح المنیر: 229.
3- (3) قواعد الاحکام 101:3.
4- (4) الروضه البهیه 458:5.
5- (5) جواهر الکلام 273:31.

می آید که «لبأ»(1) یک بار دوشیدن است و در نتیجه تنها یک بار شیر دادن پس از ولادت بر مادر واجب است. البتّه فقیهان دیگر در این استدلال که اگر نوزاد آغوز نخورد می میرد، اشکال کرده و از این رو خوردن آن را واجب نمی دانند(2). ولی در استحباب آن هیچ تردیدی وجود ندارد و اگر ثابت شود نخوردن این شیر مضرّ به حال نوزاد می باشد - که ظاهراً چنین است - قطعاً واجب می گردد.(3)

ب: عدم وجوب شیر دادن بر مادر

غیر از روزهای اوّل تولّد نوزاد، بر مادر واجب نیست او را شیر دهد، بلکه بر پدر واجب است؛ به این معنی که مادر می تواند اجرت آن را از مال طفل در صورتی که صاحب مال باشد یا از پدر طفل چنان چه تمکّن مالی داشته باشد، مطالبه نماید.

برخی از فقیهان درباره این حکم ادعای اجماع(4) و عدم خلاف(5) نموده اند. شیخ طوسی در نهایه می نویسد: «بهترین غذا برای نوزاد، شیر مادر است. در صورتی که مادر حُرّ (آزاد) باشد و بپذیرد که کودک خود را شیر دهد، حق اوست و نباید این حق از او سلب شود، ولی چنان چه حاضر به شیر دادن به نوزاد نباشد، نمی توان او را بر انجام آن اجبار نمود. ولی اگر مادر، أمۀ (غیر حرّۀ) باشد، می توان او را به شیر دادن مجبور ساخت».(6)

عبارات بسیاری دیگر از فقها شبیه آن چه ذکر شد، می باشد.(7) در هر صورت همان گونه که بسیاری از فقها تصریح نموده اند، این حکم مقید است به صورتی که پدر باشد و توانایی پرداخت اجرت شیر دادن را داشته باشد و یا طفل صاحب مال