احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 370

ص:383

1- (1) لسان العرب 466:5؛ مصباح المنیر: 548.
2- (2) غایه المرام 175:3، الروضه البهیه 452:5؛ جواهر الکلام 273:31؛ مسالک الافهام 413:8؛ کفایه الاحکام 290:2-291.
3- (3) ریاض المسائل 146:12.
4- (4) همان، 145.
5- (5) جواهر الکلام 272:31.
6- (6) النهایه: 503.
7- (7) السرائر 648:2؛ الشرح الصغیر فی شرح المختصر النافع 408:2؛ الحدائق الناضره 71:25؛ کشف اللثام 544:7.

باشد. هم چنین مقید است به موردی که زن مرضعۀ دیگری غیر از مادر باشد یا طفل بتواند از غذای دیگری غیر از شیر مادر استفاده کند والاّ بر مادر واجب است، همان گونه که نفقه طفل در صورتی که پدر تمکّن مالی ندارد یا از بین رفته، بر او واجب است.(1)

مستند این حکم علاوه بر اجماع که بدان اشاره گردید و اصل (به این معنی که اگر تردید پیدا شود که آیا شیر دادن به نوزاد، بر مادر واجب است و یا خیر؟ اصل عدم وجوب آن است(2)) ظاهر بعضی از آیات است، مانند این که می فرماید: اگر زنان بعد از جدایی و طلاق حاضر شدند فرزندان را شیر دهند، اجر و پاداش آن ها را بپردازید (اجرتی متناسب با مقدار و زمان شیر دادن بر حسب عرف و عادت). (فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ )(3).

همین مضمون در آیه دیگری نیز آمده است و می فرماید: اگر بعد از طلاق وجدایی که بارضایت زن و شوهر انجام شده، تمایل داشتید زنان مطلقۀ شما، فرزندانتان را شیر دهند، منعی ندارد، در صورتی که اجر و مزد آنان بر طبق عرف پرداخت نمایید. (وَ إِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ فَلا جُناحَ عَلَیْکُمْ إِذا سَلَّمْتُمْ ما آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ). (4) زیرااگر شیر دادن بر مادر واجب بود نمی توانست مطالبه اجرت نماید.

هم چنین برخی از روایات بر این حکم دلالت دارد، مانند آن که عبدالله بن سنان با سند صحیح نقل می کند، از امام صادق علیه السلام سؤال شد، مردی از دنیا رفته و همسر او نوزادی که از وی به جای مانده را به خدمتگزار خود داده تا او را شیر دهد سپس اجرت شیر دادن را از وصی شوهر مطالبه می نماید، آیا چنین حقی دارد؟ حضرت فرمود: اجرت شیر دادن زنی همانند خودش را استحقاق دارد و وصی نمی تواند کودک را از خانه زن تا زمانی که به حدّ بلوغ نرسیده است، خارج سازد، «فَقَالَ لَهَا أَجْرُ مِثْلِهَا وَلَیْسَ لِلْوَصِیِّ أَنْ یُخْرِجَهُ مِنْ