احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 390

ص:403

1- (1) راغب، المفردات: 819؛ مصباح المنیر: 618؛ تهذیب اللغه 3635:4؛ لسان العرب 235:6.
2- (2) فرهنگ دهخدا 22641:14، مبسوط درترمینولوژی حقوق 3656:5.
3- (3) ر. ک: جواهر الکلام 376:31؛ مسالک الافهام 488:8؛ جامع المدارک 487:4.

مرحوم محقّق حلّی در این باره می نویسد: «حدّ معینی برای نفقه تعیین نگردیده است، بلکه واجب، حدّ متعارف است، از خوراک و پوشاک و مسکن و آن چه به آن نیاز است، بنابراین در زمستان برای حفظ از سرما، لباس بیشتری نیاز است».(1)

به هر صورت، ضرورت های هر زمان را باید در نظر داشت، بنابراین به طور اجمال در تعریف نفقه می توان گفت: مجموعه ای است از نیازهای زندگی که برای انسانی متعارف و در حدّ متعارف ضرورت دارد.

2- وجوب نفقه کودک بر والدین

این حکم مورد توافق فقها است که نفقه اولاد بر پدر و جدّ پدری در صورتی که واجد شرایط باشند، واجب است. هم چنین بر مادر در صورتی که آن ها قادر به تأمین نفقه نباشند واجب می باشد و در برابر، نفقۀ والدین نیز در صورتی که نیازمند باشند بر اولاد واجب است.

مرحوم محقّق در این باره می گوید: «به اجماع فقها، نفقۀ اولاد بر والدین و نفقۀ والدین بر اولاد واجب است».(2) صاحب جواهر در شرح آن می نویسد: این مسأله، اجماعی جمیع مسلمین است، تا چه رسد به مؤمنین و با اخبار مستفیضه، بلکه متواتره تأیید می گردد.(3) عبارت بسیاری دیگر از فقها نیز این گونه می باشد.(4)

3- ادلّه وجود نفقه کودک بر والدین

الف: آیاتی از قرآن کریم

1 - در سوره طلاق در بیان حقوق و احکام زن مطلّقه آمده است: و اگر زنان مطلقه شما حاضر شدند بعد از جدایی، فرزندان شما را شیر دهند، اجر و پاداش آن ها را بپردازید. (فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَکُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ).(5)