احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 393

ص:406

1- (1) تفسیر نمونه 101:12؛ تفسیر المیزان 84:13-85.
2- (2) المبسوط 30:6.
3- (3) وسائل الشیعه 525:21، باب 11 من ابواب النفقات، ح 3، الکافی 13:4، ح 1.
4- (4) همان: ح 2.
5- (5) وسائل الشیعه 526:21، باب 11 من ابواب النفقات، ح 5.
6- (6) شرایع الاسلام 352:2؛ مسالک الافهام 483:8؛ جواهر الکلام 366:31؛ نهایه المرام 484:1؛ کشف اللثام 595:7.

د: حکم عقل

گفته شده عقل، به وجوب نفقه بر اولاد حکم می کند، زیرا فرزند انسان بعضی از انسان است و همان طور که بر انسان واجب است خود را حفظ نماید، بر او واجب است بعضی از خود که اولادش می باشند را با دادن نفقه، حفظ نماید.(1) البته این استدلال، استحسان عقلی است و نمی تواند مستند حکم فقهی قرار گیرد.

4- نفقه نوه و نتیجه

این پرسش مطرح است که آیا فقط فرزندان بلا واسطه مشمول حکم وجوب نفقه می باشند یا این که فرزندان مع الواسطه، یعنی نوه و نتیجه هم مشمول این حکم قرار می گیرند، در این باره دو نظریه مطرح شده است:

بعضی از مذاهب اهل سنّت(2) بر این باورند که این حکم اختصاص به فرزندان بلا واسطه دارد، ولی فقهای شیعه(3) معتقدند، اولاد مع الواسطه هم شامل می باشند.

مستند این نظریه، اجماع و سیره قطعیه می باشد که برخی از فقها آن را ادّعا نموده اند.(4) صاحب جواهر در این باره می نویسد: «حکم وجوب نفقه شامل جدّ و جدّه نیز می گردد، زیرا روایات مستفیضه(5) وارد شده، مبنی بر این که حرام است بر آن ها زکات داده شود».

وی در ادامه می گوید: «هم چنین فرزندانِ اولاد (نوه ها) شامل این حکم می باشد، هر چند طرف پایین قرار گیرند (نتیجه)» ایشان سپس به آیه شریفه (وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ خَشْیَهَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِیّاکُمْ )؛ (6) استدلال نموده و مدّعی است، اولاد در این آیه شامل فرزندان مع الواسطه نیز می باشد.(7)