احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 394

ص:407

1- (1) ر. ک: ابن قدامه، المغنی 256:9، بدائع الصنائع 440:3، المفصل فی احکام المرأه والبیت المسلم 158:10.
2- (2) المفصل فی احکام المرأه والبیت المسلم 159:10.
3- (3) المبسوط 31:6؛ قواعد الاحکام 113:3؛ الروضه البهیه 473:5؛ تفصیل الشریعه (کتاب النکاح): 603.
4- (4) نهایه المرام 484:1-485؛ مسالک الافهام 484:8؛ الحدائق الناضره 132:25.
5- (5) وسائل الشیعه 240:9-241، باب 13، من ابواب المستحقین الزکاه، ح 1.
6- (6) سوره اسراء 31:17.
7- (7) جواهر الکلام 367:31-368.

خلاصه این که، کلمه «اولاد» که در آیات و روایات، موضوع حکم قرار گرفته، شامل اولادِ بلا واسطه و مع الواسطه می باشد، شاهد این برداشت، آیات دیگر قرآن است؛ مثلاً در مورد ارث می فرماید: خداوند به شما درباره فرزندانتان سفارش می کند که از «میراث» برای پسر به اندازه سهم دو دختر باشد. (یُوصِیکُمُ اللّهُ فِی أَوْلادِکُمْ لِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَیَیْنِ ).(1)

این آیه دلالت دارد که اولاد شامل فرزندان فرزند (نوه ها و نتیجه ها) نیز می باشد، بنابراین اگر کسی فوت کند و وارثی غیر از فرزندان پسر و یا دخترش نباشند، قطعاً آنان از او ارث می برند.

و یا در آیه دیگری در بیان افرادی که ازدواج با آن ها حرام است، می فرماید: و همسران فرزندانتان که از نسل شما هستند. (وَ حَلائِلُ أَبْنائِکُمُ الَّذِینَ مِنْ أَصْلابِکُمْ ). (2) در این آیه (أَبْنائِکُمُ )؛ شامل فرزندان مع الواسطه نیز می باشد، بعضی نیز در این باره ادّعای اجماع(3) نموده اند.

5- استحباب تأمین نفقۀ اولاد اقارب

در مورد عدم وجوب انفاق به خویشان در خط اطراف، مانند برادر، خواهر، عمو، عمّه، دایی، خاله و اولاد آن ها، بین فقهای امامیه اختلافی وجود ندارد، بلکه برخی بر آن ادعای اجماع(4) نموده اند.

ولی علامّه در قواعد نقل نموده است که بعضی از فقیهان قائل به وجوب نفقه بر وارث صغیر بوده اند(5). صاحب مدارک نیز به این قول تمایل نشان داده است.(6)

مستند این نظریه، برخی از اخبار است، مانند آن که حلبی از امام صادق علیه السلام نقل نموده که فرموده است: کسی را نمی توان به نفقه دادن اجبار نمود، مگر برای پدر و مادر و فرزندان و همسر و وارث صغیر. «قَالَ: الْوَالِدَانِ وَالْوَلَدُ وَالزَّوْجَهُ وَ الْوَارِثُ الصَّغِیرُ».(7)