احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 409

ص:422

هستند، بنابراین همان طور که پدری که متمکّن است باید به فرزند فقیر خود نفقه بدهد، فرزند مستطیع نیز ملزم به انفاق به پدر فقیر خود است و همان گونه که جدّ متمکّن باید به نوه فقیر خود نفقه بدهد، نوه متمکّن نیز مکلّف به تأمین زندگی جدّ فقیرِ خود می باشد.(1)

17- الزام به انفاق نفقه اقارب

در ماده 1205 قانون مدنی در این باره آمده است: «در موارد غیبت یا استنکاف از پرداخت نفقه چنان چه الزام کسی که پرداخت نفقه بر عهده اوست، ممکن نباشد، دادگاه می تواند با مطالبۀ افراد واجب النفقه، به مقدار نفقه، از اموال غایب یا مستنکفِ در اختیار آن ها یا متکفّل، مخارج آنان قرار دهد...».

هم چنین ماده 642 قانون مجازات اسلامی مقرّر می دارد: «هر کس با داشتن استطاعت مالی، نفقۀ زن خود را در صورت تمکّن ندهد یا از تأدیۀ نفقۀ سایر اشخاصِ واجب النفقه امتناع نماید، دادگاه او را از سه ماه و یک روز تا پنج ماه حبس، محکوم می نماید».

اگر چه کلمه نفقه در این مادّه به صورت مطلق به کار رفته و میزان نفقه معلوم نگشته است، اماّ در ماده 1204 قانون مدنی به شرحی که گذشت، مقدار نفقۀ اقارب را اجمالاً بیان کرده است و مواردی که در این ماده به عنوان نفقه ذکر شده، جنبه تمثیلی دارد، بنابراین دادگاه با ملاحظۀ تمامی جوانب، آن چه را که لازم بداند، مانند دارو و هزینه های درمان، مورد حکم قرار می دهد.(2)

دادگاه صالح برای رسیدگی، دادگاه خانواده محل اقامت خوانده و در نقاطی که دادگاه مدنی نباشد، دادگاه عمومی است. به طور کلی، دعوی مطالبه نفقه خویشان، از حیث تعیین دادگاه صالح برای رسیدگی و اجرای حکم و مانند این ها تابع قواعد مربوط به سایر دعاوی خانوادگی است، ولی در مواردی که فرزند طبیعی یا برادر و خواهر، به استناد قواعد مسئولیت مدنی یا دَین طبیعی، اقامه دعوی می کنند، رسیدگی تابع قواعد عمومی دادرسی است.(3)