احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 419

ص:432

و: خراج وجزیه

خراج در لغت به آن چه از غلّه و محصول اراضی به دست می آید، گفته می شود(1) ودر اصطلاح فقها، مقدار معینی است که امام علیه السلام از محصول زمین های کفّار که مجاهدین با قهر و غلبه بر آن مسلّط شده اند، دریافت می نماید.(2)

خراج در مقابل جزیه به کار می رود(3) و جزیه در لغت به معنی آن چه از کافر ذمّی دریافت می شود، آمده است(4) و مقصود از آن در اصطلاح فقها نیز همین معنی می باشد.(5)

به طور کلّی می توان گفت: مقصود از جزیه، مالیاتی است که ساکنان غیر مسلمان در کشورهای اسلامی (اهل ذمه) بر طبق ضوابط و شرایط معین به طور سالیانه به حاکمان اسلامی می پرداختند.(6) البتّه، هم اکنون حکم جزیه اجراء نمی گردد.

به هر صورت دخل و تصرّف در خراج(7) و جزیه(8) از اختیارات امام معصوم علیه السلام و نایب او (حاکم جامع الشرایط) می باشد و به صورتی که در انفال توضیح داده شده، می تواند از منابع نفقه ایتام و کودکان بی سرپرست محسوب شود.

ز: خمس درآمدها

مقصود از خمس در فقه امامیه، یک پنجم در آمد یا غنایم است که باید مسلمانان به امام علیه السلام یا جانشین او بپردازند. خمس به شش قسمت تقسیم شده است، سهمی از آن متعلّق به خداوند متعال و سهمی دیگر، متعلّق به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سهمی هم برای ذی القربی یعنی خویشان پیامبر صلی الله علیه و آله در نظر گرفته شده است. این سه سهم، بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله در اختیار