احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 444

ص:457

1- (1) سوره نساء 6:4.
2- (2) ر. ک: وسائل الشیعه 44:1-45، باب 4 من ابواب مقدمات العبادات، ح 6 و 9.
3- (3) وسائل الشیعه 43:1، باب 4 من ابواب مقدمات العبادات، ح 2.

از این روایت و دیگر روایاتی که به این مضمون وارده شده، استفاده می شود پسر و دختر هرگاه به سن بلوغ برسند مالک نفس خویش می گردند و می توانند در امور خویش دخالت نمایند. به تعبیری دیگر، ولایت بر آن ها از جمله ولایت بر حضانت، به اتمام می رسد.

15- مراقبت و نظارت بر نوجوانان

هر چند بعد از آن که کودک به سن بلوغ رسید حضانت و ولایت بر او پایان می پذیرد، ولی هر نوجوانی بعد از رسیدن به این مرحله نیز احتیاج به مراقبت دارد، به همین دلیل در عین حال که حق و تکلیف والدین نسبت به حضانت پایان می یابد، ولی از جهت اخلاقی و مصلحت فردی و اجتماعی، پدر و مادر باید خود را موظّف بدانند تا رسیدن فرزند به مرحله استقلال فکری و عملی، نظارت و مراقبت خود را نسبت به او ادامه دهند و این نظارت در مورد دختران تا شوهر کردن و در مورد پسران تا انتخاب همسر باید ادامه داشته باشد.

شهید ثانی می فرماید: «بعد از بلوغ و رشد فرزند، برای دختر مکروه و ناپسند است که از مادر خود قبل از ازدواج جدا شود».(1) این تعبیر در عبارت برخی دیگر از فقیهان نیزدیده می شود.(2)

16- مسائل مربوط به حضانت در حقوق مدنی

الف: حضانت حق و تکلیف ابوین است

طبق ماده 1168 قانون مدنی حضانت و نگهداری اطفال هم حق و هم تکلیف ابوین است و بدین جهت بر اساس ماده 1175 قانون مدنی طفل را نمی توان از ابوین و یا از پدر و یا مادری که حضانت با اوست، گرفت مگر در صورت وجود علّت قانونی.

یکی از صاحب نظران در حقوق مدنی در توضیح تعریف حضانت که پیش تر ذکر شد(3) ، می نویسد: «در این اقتدار، حق و تکلیف به هم آمیخته است، حقوق پدر و مادر وسیله