احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 453

ص:466

1- (1) قواعد الاحکام 101:3، مسالک الافهام 421:8.
2- (2) ریاض المسائل 144:12.
3- (3) سید حسین صفایی، اسدالله امامی، حقوق خانواده 149:2.
4- (4) ر. ک: سید حسن امامی، حقوق مدنی 190:5.
5- (5) مصباح المنیر: 427، مجمع البحرین 1259:2، لسان العرب 416:4.
6- (6) مفردات الفاظ القرآن: 580-581.

به عبارت دیگر، تعلیم عبارت است از انتقال علوم و فنون و به طور کلّی انتقال دانسته ها به فراگیر (متعلّم).

معلّم به وسیله زبان و مناظر قابل رؤیت، کلمات و جمله هایی را با تکرار به متعلّم القامی کند، این الفاظ و مناظر از طریق گوش و چشم در اعصاب و مغز متعلّم اثر می گذارد، و چون متعلّم با معانی این الفاظ آشنا است، معانی و مفاهیم مزبور وارد ذهنش می شود و به این وسیله به مقصود متکلم پی می برد و به مطالب آگاه می گردد و به اصطلاح، عالم می شود و استعداد آگاهی خود را به فعلیت آگاهی تبدیل می سازد و نفس خویش را به کمال می رساند. پس معلّم، مفاهیم و معانی علمی را از ذهن خودش به ذهن متعلّم منتقل نمی سازد، بلکه در این مورد نقشی جز سخن گفتن و القای الفاظ ندارد.

به عبارت دیگر، معلّم با ادای کلمات، زمینه را برای فهم و درک فراگیر فراهم می کند. بدین ترتیب از آن چه گفته شد، روشن گردید تعلیم نیز نوعی تربیت به شمار می آید.(1)

6- تعلیم در اصطلاح فقها

فقیهان در معنای تعلیم نیز همانند تربیت، اصطلاح خاصّی ندارند و مقصودشان از تعلیم همان معنای لغوی است. دقّت در عبارات آنان(2) که در خصوص تعلیم ذکر نموده اند، این مدّعا اثبات می گردد.

7- اهمیت تعلیم و تربیت در اسلام

بشر با این که یکی از موجودات زنده ی این عالم است و از همان عناصری که سازنده ی سایر موجودات است، ساخته شده است ولی ویژگی ها و تمایزاتی دارد که او را از تمام موجودات زنده جهان جدا می سازد.

حساب انسان با درختان، و گیاهان و با حشرات و حیوانات از جهات متعدّد فرق دارد، از آن جمله این که، حیوانات برای وصول به کمال لایقِ نوعی خود، احتیاج به تعلیم و