احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 1 صفحه 484

ص:497

1- (1) وسائل الشیعه 140:27، باب 11 من ابواب صفات القاضی، ح 10.
2- (2) مهذّب الاحکام 368:16.
3- (3) وسائل الشیعه 363:17، باب 16 من ابواب عقد البیع و شروطه، ح 2، 421:19، باب 88 من کتاب الوصایا، ح 1.
4- (4) سنن ابی داود 392:2، ح 2083.
5- (5) عوائد الایام: 558.

19- ولایت عدول مؤمنین بر تربیت ایتام

هم چنین از مطالب گذشته روشن می شود، در صورت نبودن حاکم یا عدم امکان دسترسی به او، مؤمنین عادل، بلکه اگر افراد عادل نباشند، غیر عادل و فاسق بر تربیت کودکان بی سرپرست ولایت دارند و آن ها باید در این رابطه به وظیفه شرعی اخلاقی و انسانی خود عمل کنند. دلیل این حکم، همان است که در بحث کلّی ولایت(1) و نیز در مسأله لقیط و نفقه توضیح داده شد.

20- تربیت کودک در حقوق مدنی

گذشته از نگهداری و تأمین معاش کودک، تربیت او نیز به عهده پدر و مادر و یا کسی است که دادگاه حضانت را به او می سپارد. پدر و مادر باید فرزند خویش را آماده زندگی اجتماعی سازند و بر رفتار و معاشرت ها و تحصیل او نظارت مستمر داشته باشند و سنن ملّی و مذهبی را به او بیاموزند. این وظیفه اخلاقی را به دشواری می توان در حقوق تضمین کرد، با وجود این، قانون به ایجاد حق و تکلیف پدر و مادر در این باب بی اعتنا نمانده است.(2)

ماده 1178 قانون مدنی در مقام قاعده کلّی تکلیف پدر و مادر، مقرّر می دارد: «ابوین مکلّف هستند که در حدود توانایی خود به تربیت اطفال خویش بر حسب مقتضی اقدام کنند و نباید آن ها را مهمل بگذارند».

هم چنین طبق ماده 1104 قانون مدنی والدین باید هر دو در تربیت اولاد خود با یکدیگر معاضدت نمایند و این امر واجب کفایی می باشد، از این رو هر یک که تکلیف خود را انجام دهد، تکلیف دیگری ساقط می گردد(3) ، ماده مزبور چنین مقرّر می دارد: «زوجین باید در تشیید مبانی خانواده و تربیت اولاد خود به یکدیگر معاضدت نمایند».