احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 105

ص:120

1- (1) مختلف الشیعه 256:3؛ مسالک الافهام 15:2.
2- (2) الروضه البهیّه 101:2-102.
3- (3) مستند الشیعه 337:10.
4- (4) موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 433:4 و بعد از آن.
5- (5) المبسوط 278:1؛ النهایه: 149، شرائع الاسلام 188:1؛ ذکری الشیعه 117:2؛ الدروس الشرعیّه 268:1.
6- (6) الحدائق الناضره 53:13.
7- (7) العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 617:3.

ادلّه مشروعیّت عبادات کودک

الف: عمومات واطلاقاتی که دلالت بر تکلیف و وجوب دارند، غیر بالغین را نیز شامل میشود.(1) مانند (وَ أَقِیمُوا الصَّلاهَ) . (2) نماز را به پا دارید یا (فَمَنْ شَهِدَ مِنْکُمُ الشَّهْرَ فَلْیَصُمْهُ) . (3) هر کس ماه رمضان را درک کند، باید روزه بگیرد.

با این توضیح که توجّه خطاب به کودک ممیّز از نظر عقل منعی ندارد، هم چنین از دیدگاه شرع، توجّه به تکالیف الزام آور مثل وجوب و حرمت، مشروط به رسیدن شخص به سن بلوغ است.

بنابراین توجّه تکلیف استحبابی به کودک ممیّز، دارای منع شرعی و عقلی نیست و اطلاق در خطابات، او را نیز شامل میشود و فرض بر این است که کودک دارای فهمی که شرط توجّه خطاب و تکلیف استحبابی است، میباشد.(4)

ب: عموم و اطلاقات غیرتکلیفی نیز کودکان ممیز را شامل میگردد. توضیح این که روایات وارد شده که تمام افراد را به انجام مفاد آن، دعوت میکند. مانند آن که امام رضا علیه السلام فرموده است: نماز سبب نزدیکی هر با تقوایی به پروردگار خویش است. «اَلصَّلاهُ قُرْبانُ کَُلَّ تَقِی»(5). یا پیامبر مکّرم اسلام صلی الله علیه و آله فرموده است: روزه به منزله سپری است که انسان را از آتش جهنّم حفظ میکند. «اَلصَّوْمُ جُنَّهٌ مِنَ النَّارِ».(6)این روایات و مشابه آنها که تعدادشان در ابواب مختلف فقه کم نیست، میتواند استحباب را برای کودک اثبات نماید و اثبات استحباب، مساوی با صحّت آن است.

(7)ج: عمومات و اطلاقاتی وجود دارد که دلالت دارند بر ترتّب ثواب و اجر بر افعالی خاص. مانند آن که خداوند میفرماید: هر کس کار نیک انجام دهد، ده برابر به او پاداش