احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 107

ص:122

1- (1) سوره انعام 160:6.
2- (2) الکافی 149:4، ح 2؛ وسائل الشیعه 448:10، باب 15 من ابواب الصوم المندوب، ح 5.
3- (3) سوره کهف 30:18.
4- (4) مستمسک العروه الوثقی 514:6؛ موسوعه الامام الخوئی (کتاب الصلاه) 395:15؛ مهذب الاحکام 109:7.
5- (5) المبسوط 89:1؛ شرایع الاسلام 70:1؛ ذکری الشیعه 9:3؛ مستند الشیعه 250:4-251.

فقیه بزرگ، صاحب جواهر میگوید: «بدیهی است آن چه در نماز مکلّفین معتبر است، در نماز کودک نیز باید رعایت گردد».(1) هم چنین در عروه الوثقی آمده است: «درلزوم رعایت شرایط، نماز پسر مانند نماز مرد است و نماز دختر مثل نماز زن».(2)

3 - ادلّه لزوم رعایت شرایط در نماز کودک

الف: قاعده الحاق

برخی از فقیهان برای اثبات این مدّعا به قاعده الحاق استناد نموده اند(3) و ظاهراً مقصود از آن، همان قاعده اشتراک است که از قواعد معروف فقهی محسوب میشود. به این معنی که اگر حکمی برای آحاد مکلّفین یا عدّه ای از آنها ثابت شد و دلیلی که اختصاص به آنها داشته باشد، موجود نباشد، این حکم، مشترک بین جمیع مکلّفین است، اعّم از زن و مرد تا روز قیامت، خواه با دلیل لفظی ثابت شده باشد یا چنین نباشد.(4)

نحوه استدلال به این قاعده در مسأله مورد بحث، به این صورت است که گفته شود، نماز اشخاص بالغ دارای شرایط و اجزایی است که از طرف شارع بیان گردیده و نیز باید فاقد موانع و خلل باشد. از طرفی در موضوع حکم نماز، مکلّف قید قرار نگرفته به طوری که اختصاص به او داشته باشد و بر غیر او منطبق نشود. بنابراین به دلیل قاعده اشتراک، باید نماز کودک دارای همان شرایط نماز بالغ باشد، زیرا فرض بر این است که کودک، مخاطب به خطاب نماز است، همانند مکلّفین؛ با این تفاوت که خطاب در حق مکلّفین. الزامی است و ترک آن عقوبت دارد، بر خلاف کودک که خطاب نسبت به او غیر الزامی و مستحب است و با انجام آن، ثواب میبرد، ولی ترکش مؤاخذه ندارد.

ب: عمومات و اطلاقات ادلّه

بعضی از احکام وضعیه مانند شرطّیت و مانعیت مشترک بین بالغ و کودک است. از طرفی، آیات و روایاتی وارد شده است با این محتوا که در نماز باید شرایطی رعایت شود،