احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 141

ص:156

1- (1) لسان العرب 358:14؛ مصباح المنیر: 254؛ معجم الوسیط: 396.
2- (2) زکات دو قسم است: 1 - زکات اموال، یعنی نقدین (طلا و نقره) و انعام ثلاثه (شتر، گاو وگوسفند) و غلات اربعه (گندم، جو، خرما، کشمش و یا مویز) و برای هر یک از اموال مزبور نصاب و اندازه معینی است که در فقه توضیح داده شده است. 2 - زکات فطره، به این معنی که مسلمانِ عاقل و بالغ که واجد معاش سال خود و عیال خویش میباشند، باید در پایان ماه رمضان، برای هر یک از افراد عائله اش که در حین غروب آفتاب، پیش از مغرب نان خور او محسوب میشوند، صاعی از گندم یا جو یا خرما یا مویز و یا قوت غالب خود را به فقیر بدهد و آن را زکات الفطره مینامند؛ زکات فطره را روز عید فطر با قصد قربت باید پرداخت.
3- (3) المعتبر 485:2؛ تذکره الفقهاء 7:5؛ التنقیح الرائع 296:1؛ ریاض المسائل 7:5.
4- (4) المقنعه: 238؛ النهایه: 174؛ السرائر 432:1؛ شرائع الاسلام 140:1.

اجماع(1) و اصل (2)(عدم اشتغال ذمّه) و این که وجوب زکات، تکلیف است ودرتکلیف، بلوغ شرط است، حدیث رفع است،(3) زیرا به موجب آن، هر نوع حکم الزامی (از جمله وجوب پرداخت زکات) ازکودک برداشته میشود. هم چنین روایاتی وارد شده است که به طور خاص بر این حکم دلالت دارد. از جمله، زراره و محمّد بن مسلم در حدیث صحیح السند، از امام باقر و صادق علیهما السلام نقل نموده که فرموده اند: در مال یتیم، در آن چه طلبکار است و دیگر اموالی که به عنوان سرمایه دارد، چیزی (زکات) نیست. «قالا: لَیْسَ عَلی مالِ الْیَتِیمِ فِی الدِّینِ وَالْمالِ الصّامِتْ(4) شَیْءٌ...».(5)در حدیث صحیح دیگری، امام باقر علیه السلام فرموده است: در مال یتیم، زکات واجب نمیشود.

«لَیْسَ عَلی مالِ الْیَتِیمِ زَکاهٌ».(6)ظاهر این روایات، دلیل است بر این که مال یتیم موضوع وجوب زکات قرار نمیگیرد، بلکه موضوع و متعلّق آن، اموال شخص بالغ است، بنابراین بلوغ، شرط وجوب زکات است و در روایات هر چند عنوان یتیم آمده است، ولی به اجماع قطعی ثابت است در این حکم بین یتیم و دیگر اطفال غیر بالغ، فرقی نیست و به این جهت که غالباً یتیم، صاحب اموالی است که از پدرش به وی منتقل شده، فقط لفظ یتیم به کار رفته است.

3- زکات غلّات و حیوان

اگر کودک مالک غلاّت اربعه (جو، گندم، خرما و کشمش) و حیوانات (گاو، شترو گوسفند) باشد و به حدّ نصاب شرعی برسد، آیا پرداخت زکات بر وی واجب میشود؟ در این باره دو نظریّه مطرح گردیده است.