احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 148

ص:163

1- (1) وسائل الشیعه 483:9، باب 1 من ابواب ما یجب فیه الخمس، ح 2.
2- (2) همان: ح 2.
3- (3) شرائع الاسلام 179:1-180؛ تذکره الفقهاء 410:5 و بعد از آن؛ مدارک الاحکام 360:5 و بعد از آن؛ تفصیل الشریعه (کتاب الخمس): 17 و بعد از آن.

بیتردید، پرداخت خمس بر مکلّفین واجب است، بلکه می توان گفت که فریضه خمس از ضروریّاتی است که اگر کسی آن را انکار نماید از زمره مسلمین خارج میگردد.

حال آیا پرداخت خمس بر کودک هم واجب است یا خیر؟ و آیا در مورد هفت چیزی که متعلّق خمس قرار میگیرد، نسبت به کودک فرق است؟ و با فرض این که خمس بر کودک واجب شود، آیا باید ولی او از اموال وی بپردازد یا این که بعد از بلوغ، خودش ادا نماید؟ در ادامه در مورد این پرسش ها تحقیق خواهد شد.

2- شرط نبودن بلوغ در برخی از موارد خمس

برخی از فقیهان بر این باورند که در تعلّق خمس به معدن، گنج و آن چه با غوّاصی از دریا خارج میشود، بلوغ شرط نیست. محقّق حلّی در این باره مینویسد: «خمس گنج واجب است، یابنده آن آزاد باشد یا عبد، کودک باشد یا بزرگ، خمس معادن و غوّاصی نیز این گونه میباشد».(1) شبیه این مضمون در عبارات برخی دیگر از فقها نیز دیده میشود.(2) بعضی از آنها، دو مورد دیگر را نیز اضافه نموده اند. آیت الله سیّد کاظم یزدی میگوید: «ظاهراً در تعلّق خمس به گنج، معدن، غوّاصی، مال حلال مخلوط به حرام و زمینی که ذمّی از مسلمان میخرد، تکلیف شرط نیست، بنابراین به آنها خمس تعلّق می گیرد، هر چند مالک آن، کودک باشد».(3)

3- ادلّه تعلّق خمس به بعضی از اموال کودک

اگر کودک، مالکِ معدن، گنج و جواهراتی که از دریا به وسیله غوّاصی بیرون آورده میشود، شد، خمس بر او واجب میشود، برای اثبات این حکم به این ادله استناد شده است:

الف: آیه شریفه قرآن که میفرماید: بدانید هرگونه غنیمتی نصیب شما میشود، یک پنجم آن، از آن خدا و پیامبر و ذیالقربی میباشد. (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبی...) .(4)