احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 153

ص:168

1- (1) مجمع الفائده و البرهان 323:4؛ مستند الشیعه 75:10؛ تراث الشیخ الاعظم، کتاب الخمس: 273-274؛ جواهر الکلام 402:16-403.
2- (2) سوره انفال 41:8.
3- (3) مصباح الفقیه 181:14-182.

میتواند دلیل وجوب خمس بر کودک قرار گیرد. لیکن پیش تر ذکر نمودیم که استفاده چنین ظهوری از این آیه، مشکل است.

ب: اطلاق روایات بسیاری که در مورد خمس وارد شده است، از جمله:

1 - اطلاق روایاتی که در مورد گنج، معدن و غوّاصی وارد شده و پیش تر نمونه ای از آنها ذکر گردید.

2 - اطلاق روایاتی که خمس را حق امام و سادات میداند، امام باقر علیه السلام میفرماید: برای هیچ کس حلال نیست، مالی که متعلق خمس قرار گرفته، بخرد، مگر این که حق ما را به ما برساند. «قالَ: لایَحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ یَشْتَرِیَ مِنَ الْخُمُسِ شَیْئاً حَتّی یَصِلُ إِلَیْنا حَقُّنا».(1)در روایت دیگری، امام کاظم علیه السلام فرموده است: آن چه در آیه شریفه قرآن

(2) برای خداوند متعال معیّن شده برای رسول اوست وآن چه برای رسول او تعیین گردیده، برای ماست. «ما کانَ للهِ فَهُوَ لِرَسُولِهِ وَما کانَ لِرَسُولِهِ فَهُوَ لَنا».(3)این روایت ظهور دارد در این که خمس، حق مالی است و حق از احکام وضعی است که شامل کودک نیز میباشد.

آیت الله فاضل لنکرانی در این باره مینویسد: «ظاهراً خمس بر کودک ثابت است، هرچند ولی او مکلّف به پرداخت آن میباشد، زیرا خمس، صرف تکلیف وجوبی نیست تا از کودک برداشته شود، بلکه حق است که نسبت به کودک و مجنون نیز ثابت است، مانند دیگر احکام وضعیّه که شامل کودک و مجنون میباشد و در جای خود اثبات گردید، احکام وضعیّه بلکه هر حکم غیر الزامی، اختصاص به افراد بالغ ندارد».(4)

3 - اطلاق روایاتی که در مورد فواید کسب وارد شده و دلالت دارد آن چه از مخارج سالیانه شخص اضافه باشد، مشمول حکم خمس قرار می گیرد. عبدالله بن سنان از امام صادق علیه السلام نقل میکند که فرموده است: هر مردی غنیمتی نصیب ویگردد یا دارای کسب و کاری باشد که از آن سود ببرد (و از مخارج سال او اضافه باشد) خمس آن برای