احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 159

ص:174

1- (1) المبسوط 328:1؛ شرائع الاسلام 225:1؛ المعتبر 747:2؛ آیت الله گلپایگانی، کتاب الحجّ 325:1؛ موسوعه الامام خویی، کتاب الحجّ 18:26.
2- (2) تذکره الفقهاء 24:7.
3- (3) ریاض المسائل 17:6؛ مستند الشیعه 15:11؛ مستمسک العروه الوثقی 15:10.
4- (4) ر. ک: گفتار اوّل همین بخش.
5- (5) وسائل الشیعه 9:11-10، باب 1 من ابواب وجوب الحج و شرایطه، ح 7 و 9-10.
6- (6) همان: 98، باب 38 من ابواب وجوب الحج وشرایطه، ح 11.
7- (7) ر. ک: جامع المدارک 258:2.

آیت الله فاضل لنکرانی میگوید: «حدیث رفع این گونه روایات را تخصیص یا تقیید نمیزند و عموم و اطلاق در آنها شامل کودک نیز میباشد».(1)

ب: روایاتی که دلالت دارد حج کودک به جای حج واجب کفایت نمیکند و پیش تر بدان اشاره شد، زیرا فرض این که حج کودک از حجه الاسلام کفایت نمیکند،(2) در صورتی صحیح است که قائل به صحّت حج وی باشیم و اگر حج او باطل باشد، منعی ندارد که گفته شود از حجه الاسلام کفایت نمیکند.(3)

ج: روایاتی که دلالت دارد مستحب است ولی، کودک را به انجام حج وادار نماید که در ادامه توضیح داده میشود.

6- استحباب واداشتن کودک به انجام حج

طبق دیدگاه مشهور فقها(4) ، مستحب است ولی کودک، او را به انجام حج وادار سازد، اعمّ از این که کودک ممیّز باشد یا غیر ممیّز و فرق بین آن دو، به این است که کودکِ ممیّز را امر به حج مینماید و مناسک را به وی میآموزد تا خودش انجام دهد، زیرا چنان که ذکر شد، حج در حق او مستحب است. امّا کودک غیر ممّیز چون معنی و مفهوم عبادات را نمیداند، استحباب حج در حق او بیمعنی است.

لیکن به تعبیر روایات «احجاج» یعنی حج دادن او صحیح است؛ به این معنی که ولی از طرف او نیّت مینماید و او را مُحرم میسازد و در انجام اعمال به وی کمک میکند و آن قسم از مناسک که توانایی ندارد به نیابت از وی به جا میآورد و ظاهراً اجر و پاداش این اعمال برای ولی است و نسبت به کودک، صرف تمرین است و بعید نیست خداوند متعال به کودک نیز اجر و پاداش عطا فرماید، بدون این که از پاداش ولی چیزی کم شود. دلیل این حکم، افزون بر آن که برخی ادّعای اجماع و لاخلاف(5) نموده اند، روایات معتبره میباشد.