احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 16

ص:31

1- (1) کتاب البیع 467:2.
2- (2) سوره انعام 152:6؛ سوره اسراء 34:17.
3- (3) عوائد الایّام: 555.

کتاب هایی که در توضیح مباحث حقوقی تدوین گردیده، به ولایت حاکم اشاره شده، در حقیقت بیان نظریّه فقهی و ذکر دیدگاه فقیهان است.

به هر حال مباحثی که در حقوق پیرامون اختیارات دادگاه در امور ایتام مطرح شده تحت عنوان «ولایت و یا اختیارات قاضی (دادگاه) در حقوق مدنی»، «ولایت و اختیارات قیّم در حقوق مدنی»، «دادگاه صالح برای نصب قیّم» در بخش اوّل کتاب «کلیّات» ذکر شد، از این رو، در این بخش از توضیح بیش تر خودداری میشود.

13- شرایط ولایتِ اولیا بر اموال صغار

اعمال ولایت اولیا (اعمّ از پدر، جدّ پدری، وصی، حاکم، قیّم و عدول مؤمنین) بر اموال و ایتام مشروط به شرایطی است که عبارتند از:

الف: عدم مفسده

برخی از فقها(1) معتقدند: در تصرّفات ولی در اموال کودک، عدم مفسده شرط است، به تعبیر دیگر، عدم ضرر بر کودک. عمده دلیل این دیدگاه، روایات است، از جمله در حدیث صحیح، ابوحمزه ثمالی از امام باقر علیه السلام، نقل میکند و او از قول جدّش رسول اکرم صلی الله علیه و آله که به مردی فرموده است: تو و آن چه از اموال داری در ملک پدرت میباشد، سپس امام باقر علیه السلام فرمود: دوست ندارم پدر از اموال فرزندش بیش از نیاز بردارد، زیرا خداوند فساد را دوست ندارد. «ما أُحِبُّ [نُحِبُّخ ل] أَنْ یَأْخُذَ مِنْ مالِ ابْنِهِ إِلاّ مَا احْتاجَ إِلَیْهِ مِمّا لابُدَّ مِنْهُ(وَ اللّهُ لا یُحِبُّ الْفَسادَ) »(2)(3).

کلام امام باقر علیه السلام: «دوست ندارم پدر از اموال فرزند بیش از نیاز استفاده کند»، هر چند به تنهایی دلالت بر حرمت ندارد، ولیکن به قرینه استشهاد امام علیه السلام به آیه قرآن که میفرماید: «خداوند فساد را دوست ندارد»، دلالت بر حرمت دارد، زیرا فساد دو قسم نیست که بخشی از آن مکروه و بخشی دیگر حرام باشد، بلکه تماماً حرام است.