احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 160

ص:175

1- (1) تفصیل الشریعه، کتاب الحج 39:1.
2- (2) وسائل الشیعه 44:11-45، باب 12 من ابواب وجوب الحج و شرایطه: ح 1-2، و باب 13، ح 2.
3- (3) موسوعه الامام الخویی، کتاب الحجّ 18:26.
4- (4) الخلاف 359:2، مسأله 192؛ المبسوط 328:1؛ شرائع الاسلام 225:1؛ تذکره الفقهاء 24:7؛ الروضه البهیّه 163:2.
5- (5) ریاض المسائل 18:6؛ جواهر الکلام 40:18 و 42؛ العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 346:4؛ موسوعه الامام الخویی، کتاب الحجّ 22:26.

زراره از امام باقر یا امام صادق علیهما السلام نقل میکند که فرموده است: آنگاه که مردی فرزند صغیر خود را به انجام حج وادار مینماید، او را امر کند تا لبّیک بگوید، با گفتن لبیک، حج آغاز و اتمام آن لازم میگردد و اگر لبیک را نیکو نمیداند، به نیابت از او بگوید، سپس او را طواف دهد و از طرف او، نماز طواف را به جا آورد. راوی می گوید: به حضرت عرض کردم، اگر گوسفند برای قربانی به نیابت از کودک نباشد؟ فرمود... و اگر گوسفند نیست، بزرگترها به نیابت از او به جای قربانی، روزه بگیرند. «قالَ: إِذا حَجَّ الرَّجُلُ بِابْنِهِ وَهُوَ صَغِیرٌ فَاِنَّهُ یَأمُرُهُ انْ یُلَبِّیَ وَیَفْرِضَ الْحَجَّ فَاِنْ لَمْ یُحْسِنُ أَنْ یُلَبِّیَ لَبَّوا عَنْهُ وَیُطافُ بِهِ وَیُصَلِّی عَنْهُ...»(1)و دیگر روایات.(2)

باید یادآور شد که طبق دیدگاه مشهور در بین فقها(3) آن چه ذکر شد مشترک بین صغیر و صغیره دختر و پسر میباشد، و ذکر صبّی (پسر) در بعضی از اخبار از باب مثال است و ویژگی خاصّی ندارد. افزون بر این، بعضی از آنها به صراحت در مورد استحباب حج دختر(4) وارد شده و برخی دیگر به حکم دختر و پسر هر دو اشاره دارد.(5)

7- استحباب عمره برای کودک

همان طور که حج برای کودک ممیّز مستحب است و نیز مستحب است ولی، کودک غیر ممیّز را به بیانی که توضیح داده شد به انجام حج وادار سازد؛ ظاهراً عمره مفرده نیز مستحب است، چنان که بعضی از بزرگان فقهای معاصر به آن تصریح نموده اند.(6) دلیل آن، اطلاق روایات است،(7) زیرا احرام درآنها شامل احرام حج و عمره هر دو میباشد، همچنین اطلاق ادلّه ای(8) که به طور عام دلالت بر استحباب عمره دارد، کودک ممیّز را نیز شامل میگردد.