احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 162

ص:177

1- (1) قواعد الاحکام 403:1؛ مستمسک العروه الوثقی 23:10.
2- (2) شرائع الاسلام 225:1.
3- (3) تذکره الفقهاء 26:7-27؛ مدارک الاحکام 26:7.
4- (4) تفصیل الشریعه، کتاب الحج 49:1.
5- (5) مهذّب الاحکام 29:12.
6- (6) وسائل الشیعه 287:11، باب 17 من ابواب اقسام الحج، ح 3، و همان 87:14، باب 3 من ابواب الذبح، ح 3-4.
7- (7) همان 87:14، باب 3 من ابواب الذبح، ح 5.
8- (8) المبسوط 329:1؛ الخلاف 360:2، مسأله 194؛ الدروس الشرعیّه 306:1؛ ایضاح الفوائد 264:1؛ مسالک الافهام 126:2.
9- (9) تفصیل الشریعه، کتاب الحج 49:1.

برای اثبات این نظریّه، به اخباری استناد شده است، مانند آن که در روایت صحیحه، راوی میگوید: در سفر حج به امام صادق علیه السلام عرض کردم، کودکی همراه ماست که به تازگی متولّد شده، با او چه کنیم؟ فرمود: مادرش به نزد حمیده(1) رود و از او سؤال کند او با کودکانش چه می کند؟ آن زن به نزد حمیده آمد و مسأله را در میان گذاشت، حمیده جواب داد: روز هشتم ذیالحجه که رسید، لباس های کودک را بیرون بیاور و او را پاکیزه کن و غسل ده و مُحرم نما، همان گونه که بزرگترها مُحرم میشوند، بعد از آن در مواقف (صحرای عرفات، مشعر و منی) او را وقوف ده، و آنگاه که روز عید قربان فرا رسید از طرف وی رمی جمره انجام ده و موی سرش را با تیغ بزن (حلق نما)، آنگاه او را به زیارت بیت الله الحرام برده، طواف بده، همچنین به نیابت از او سعی بین صفا و مروه انجام ده.(2)

این روایت به صراحت دلالت دارد بر این که مادر میتواند متصدّی حج کودک باشد و معنی ولایت در حج، غیر از این نمیباشد.

10- تعمیم ولایت در حج کودک

دیدگاه سوم در مسأله این است که اگر اولیای شرعی و مادر همراه کودک نباشند، اشخاص دیگر میتوانند متصدّی امور حج کودک باشند و در این باره بر او ولایت دارند.

برخی از بزرگان فقها با تعابیر مختلف، این مسأله را مطرح نموده اند.(3) بعضی از آنها فرموده اند: در این صورت کسی که متصدّی امر حج کودک (غیر از اولیای شرعی) گردیده، حق دخالت در اموال او را ندارد.(4)

این دسته از فقها معتقدند که مقصود از ولی در روایات، کسی است که متصدّی کودک در امور حج باشد، او را مُحرم نماید، مناسک را به وی بیاموزد و بر اعمالش