احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 163

ص:178

1- (1) حمیده، زوجه امام صادق علیه السلام و مادر امام کاظم علیه السلام است.
2- (2) وسائل الشیعه 286:11، باب 17 من ابواب اقسام الحجّ، ح 1.
3- (3) العروه الوثقی مع تعلیقات عده من الفقهاء 348:4؛ تحریر الوسیله 340:1، مسأله 3؛ آیت الله گلپایگانی، کتاب الحج 332:1؛ مهذّب الاحکام 29:12.
4- (4) مستند الشیعه 18:11.

نظارت کند و این که در بعضی از روایات، نام پدر به میان آمده از باب مثال است(1) و ویژگی خاصی ندارد.(2)

هم چنین به برخی از اخبار خاص استناد نموده اند، مانند این که امام صادق علیه السلام فرموده است: توجّه داشته باشید اگر در سفر حج، کودکان همراه شما میباشند، آنها را به «جحفه» یا «بطن مرّ»(3) برده و از آنجا مُحرم نمایید. «أَنْظُرُوا مَنْ کانَ مَعَکُمْ مِنَ الصِّبْیانِ فَقَدِّمُوهُ الَی الْجُحْفَهِ...».(4)جمله «مَنْ کانَ مَعَکُمْ»اعمّ است از این که کودک، ولی خود باشد یا دیگری او را به حج برده باشد.(5)

در روایت صحیح دیگری، زراره از امام باقر یا امام صادق علیهما السلام نقل نموده که فرموده است: اگر کودکی که همراه خود به حج برده اید، لبیک گفتن را نیکو ادا نمینماید، از طرف او بگویید و او را طواف بدهید. «قالَ:... فَإِنْ لَمْ یُحْسِنْ أَنْ یُلَبِّیَ لَبَّوا عَنْهُ وَیُطافُ بِهِ...».(6)جمله

«لَبَّوا عَنْهُ»به صراحت دلالت دارد بر این که برای هر یک از حجّاج که همراه کودک میباشند، جایز است از طرف او لبیّک بگویند یا او را در ادای صحیح آن یاری نمایند و ادّعای این که این جمله فقط مربوط به ولی کودک است و برای دیگران جایز نیست که در این باره دخالت کنند، خلاف ظاهر روایت است.

نتیجه این که از دو روایتی که ذکر شد به خوبی استفاده میشود غیر از اولیای شرعی کودک و مادر، افراد دیگر نیز میتوانند متصدّی حج کودک قرار گیرند و او را در این زمینه یاری دهند، و مقصود از ولی غیر از این نیست. البتّه همان گونه که پیش تر ذکر شد در امور مالی مربوط به حج کودک، منحصراً ولی شرعی حق دخالت دارد و دیگران مجاز به دخل و تصرّف در اموال وی نیستند، حتّی اگر متصدّی امورِ حج کودک قرار گیرند، باید