احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 173

ص:188

1- (1) وسائل الشیعه 288:11، باب 17 من ابواب اقسام الحج، ح 5.
2- (2) جامع المدارک 259:2؛ همچنین در کشف اللثام 80:5-81، این نظریّه را یکی از احتمالات دانسته است.
3- (3) الخلاف 363:2، مسأله 198؛ المعتبر 748:2؛ مسالک الافهام 127:2؛ تحریر الوسیله 341:1؛ تفصیل الشریعه (کتاب الحج) 52:1 و 54.
4- (4) وسائل الشیعه 288:11، باب 17 من ابواب اقسام الحج، ح 5.
5- (5) السرائر 637:1.
6- (6) تذکره الفقهاء 32:7-33.
7- (7) موسوعه الامام الخویی، کتاب الحجّ 29:26.
8- (8) المبسوط 329:1؛ قواعد الاحکام 402:1؛ مدارک الاحکام 24:7؛ جواهر الکلام 255:18؛ مستمسک العروه الوثقی 21:10.

در روایت صحیح، امام صادق علیه السلام میفرماید: کودکانی که در سفر حج با شماست را به حجفه یا بطن مرّ(1) برده و آن گونه که دیگر افراد مُحرم مناسک حج را انجام میدهند به آنان آموزش دهید، تا انجام دهند و به نیابت از آنها، طواف به جا آورید و رمی نمایید.(2)

در روایت دیگری از امیر المؤمنین علی علیه السلام نقل شده که فرموده است: ازطرف مریض رمی کنید و سنگ ریزه به دست کودک دهید تا خود رمی نماید. «اَلْمَرِیضُ یُرْمِی عَنْهُ وَ الصَّبِیُّ یُعْطَی الْحَصَی فَیَرْمِی»(3)و روایات دیگر.(4)

باید یادآور شد کسی که کودک را طواف میدهد (ولی وی باشد یا غیر او) میتواند از طرف خود نیز نیّت کند و طواف برای هر دو واقع میشود.(5) در روایت صحیح، از امام صادق علیه السلام در مورد زنی که همزمان با طواف خود، کودک خویش را نیز طواف میدهد و به نیابت از وی سعی مینماید، سؤال شد، آن طواف انجام شده از هر دو نفر (کودک و مادرش) کفایت میکند؟ فرمود: آری. «هَلْ یُجْزِی ذلِکَ عَنْها وَعَنِ الصَّبِیِّ؟ فَقالَ: نَعَمْ».(6)

18- شرایط طواف نسبت به کودک

در این باره بین فقها اختلافی دیده نشده که بیش تر شرایطی که در صحت طواف معتبر است، مثل نیّت(7) هفت دور بودن طواف، ابتدا نمودن از حجر الاسود، ختم به آن، در حال طواف، خانه خدا طرف چپ طواف کننده قرار داشتن، ستر عورتین و...، مشترک بین مکلّف و غیر مکلّف است و کودک باید آنها را رعایت نماید و اگر توانایی ندارد، ولی وی باید به نیابت از او، آنها را انجام دهد.