احکام و حقوق کودکان در اسلام برگرفته از موسوعه احکام الاطفال و ادلتها جلد 2 صفحه 213

ص:228

1- (1) ر. ک: محقق اصفهانی، حاشیه مکاسب 40:4-41؛ مفتاح الکرامه 138:7.
2- (2) معجم المصطلحات والالفاظ الفقهیه 456:1.
3- (3) مبسوط در ترمینولوژی حقوق 1230:2-1231-1232-1233.
4- (4) ر. ک: موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها 12:6.

شیخ طوسی در این باره مینویسد: «خرید و فروش کودک صحیح نیست، اعم از این که ولی وی به او اجازه داده باشد یا خیر.(1) شبیه این تعبیر در عبارات بسیاری از فقیهان دیده میشود(2) و صاحب جواهر مدّعی است در این باره اختلافی دیده نشده است.(3) همچنین محقق نراقی میگوید: «بیع کودک مطلقاً صحیح نیست، خواه ممیز باشد یا غیرممیز، ولی وی به او اجازه داده باشد یا خیر، در مال خودش باشد یا دیگری(4)».

دلایل بطلان خرید و فروش توسط کودک

الف: آیات قرآن

1 - یتیمان را بیازمایید تا هنگامی که به حدّ بلوغ برسند. (در این موقع) اگر در آنها رشد (کافی) یافتید اموالشان را به آنها بدهید. (وَ ابْتَلُوا الْیَتامی حَتّی إِذا بَلَغُوا النِّکاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْداً فَادْفَعُوا إِلَیْهِمْ أَمْوالَهُمْ) .(5)

در این آیه مبارکه، خداوند متعال تصرّف یتیم در اموال خود را متوقف بر دو امر دانسته است: بلوغ و رشد، و از آن فهمیده میشود، با نبودن هرکدام از این دو، تصرّفات وی صحیح نیست، بنا بر این نمیتواند در اموا ل خود تصرف نماید، هر چند رشید باشد.(6)

مرحوم طبرسی در تفسیر خود مینویسد: «خطاب در این آیه متوجه اولیای یتیم است و جواز سپردن اموال یتیم به وی، مشروط به دو شرط شده است: بلوغ و اثبات رشد واین خود دلیل است بر این که با نبودن این دو شرط، تصرّف یتیم در اموال خویش صحیح نیست و نباید اموال وی در اختیارش قرار گیرد».(7)